ျမန္မာ့သစ္လုပ္ငန္းမွ မန္ေနဂ်ာ (ဆင္ေဆးကုဆရာ၀န္) ေဒါက္တာေဇာ္မင္းဦးႏွင့္ ေတြ႕ဆံုေမးျမန္းျခင္း

“ျမန္မာျပည္က ေတာဆင္႐ိုင္းေတြက ႏိုင္ငံျခားကို နည္းလမ္းႏွစ္ခုနဲ႔ ေရာက္သြားၾကတယ္။ ဆင္ေပါက္ကေလးေတြက ထိုင္းႏိုင္ငံကို ခရီးသြားလုပ္ငန္းအတြက္ ေရာက္သြားတယ္။  တ႐ုတ္ျပည္က်ေတာ့ စားဖို႔အတြက္ ဆင္ေကာင္ႀကီးေတြက ေရာက္သြားတယ္”

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ၂၀၁၆ ခုနစ္အတြင္း ေတာဆင္အေကာင္ေရ ၁၈ ေကာင္ေလာက္သာ အသတ္ခံရေပမယ့္ ၂၀၁၇ ခုနစ္ ဇန္န၀ါရီကေန ၾသဂုတ္လအထိ ရွစ္လအတြင္းမွာေတာ့ ေတာဆင္အေကာင္ေရ ၃၀ ေလာက္ အသတ္ခံရတာေၾကာင့္ တစ္ပတ္ကို တစ္ေကာင္ႏႈန္း အသတ္ခံေနရတယ္လို႔ သိရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း လက္ရွိအခ်ိန္မွာ ေတာဆင္အေကာင္ေရ ၁၄၀၀ နဲ႔ ၂၀၀၀ ၾကားသာရွိေတာ့တယ္လို႔ သတင္းထုတ္ျပန္မႈေတြ ရွိေနပါတယ္။ အရင္က ဆင္စြယ္လိုလို႔ ဆင္ကိုသတ္ခဲ့ေပမယ့္ လက္ရွိအခ်ိန္မွာေတာ့ ဆင္စြယ္အျပင္ ဆင္အေရျပား၊ ဆင္အသားေတြကိုပါ ၀ယ္လိုအားေတြ ျမင့္တက္လာတဲ့အတြက္ ေတာဆင္ေတြ အသတ္ခံရမႈႏႈန္းက ျမင့္တက္လာတာျဖစ္တယ္လို႔ ဆင္ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ေရး လုပ္ေဆာင္ေနသူေတြက ဆိုပါတယ္။ အစိုးရအေနနဲ႔ကလည္း ေတာဆင္ေတြ မ်ဳိးသုဥ္းေပ်ာက္ကြယ္မသြားေအာင္လို႔ NGO၊ INGO အဖြဲ႕အစည္းေတြနဲ႔ပူးေပါင္းၿပီး လုပ္ေဆာင္ေနတာေတြရွိပါတယ္။ ဒီကိစၥနဲ႔ပတ္သက္လို႔ ျမန္မာ့သစ္လုပ္ငန္းမွ မန္ေနဂ်ာ (ဆင္ေဆးကုဆရာ၀န္) ေဒါက္တာေဇာ္မင္းဦးနဲ႔ ေတြ႕ဆံုေမးျမန္းျဖစ္ခဲ့တာေတြထဲက တခ်ဳိ႕ကို ေကာက္ႏုတ္ေဖာ္ျပလိုက္ရပါတယ္။

 

■ ေမး – ဆင္တစ္ေကာင္ျဖစ္ဖို႔ အခ်ိန္ဘယ္ေလာက္ၾကာသလဲဆိုတာ သိခ်င္ပါတယ္ ဆရာ။

ေျဖ – ဆင္မတစ္ေကာင္ရဲ႕ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ကာလက ၂၂ လေလာက္ ရွိတယ္။ ေျပာရရင္ ႏွစ္ႏွစ္နီးပါး ေလာက္ရွိတယ္။ ႏွစ္ႏွစ္ေလာက္ၾကာမွ ဆင္တစ္ေကာင္ကိုေမြးတာ။ အဲဒီေမြးလာတဲ့ ဆင္ကို ႏို႔တိုက္ရတဲ့ ကာလက ႏွစ္ႏွစ္ေလာက္ရွိတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ ဆင္တစ္ေကာင္ျဖစ္ဖို႔က အနည္းဆံုး အခ်ိန္ေလးႏွစ္က ေန ငါးႏွစ္အထိ ယူရတဲ့အတြက္ ဆင္တစ္ေကာင္ျဖစ္ဖို႔က မလြယ္ဘူး။ သတ္တာကေတာ့ ရက္ပိုင္းအတြင္း ေသသြားႏိုင္တယ္။ ဆင္ကို လြယ္လြယ္ကူကူ မသတ္ပါနဲ႔။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ ဆင္တစ္ေကာင္ ေမြးဖို႔အတြက္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္က ႏွစ္ႏွစ္ၾကာတယ္။ ေမြးလာတဲ့ ဆင္ကေလး ဆင္လားေျမာက္ဖို႔အတြက္ ေနာက္ထပ္ ႏွစ္ႏွစ္၊ သံုးႏွစ္ အခ်ိန္ယူရတယ္။ စုစုေပါင္း ေလးႏွစ္၊ ငါးႏွစ္ၾကာမွ ဆင္တစ္ေကာင္ ျဖစ္လာတာ။ မုဆိုးက သူ႔ေလာဘအတြက္ ဆင္တစ္ေကာင္ကို ေသနတ္နဲ႔ ပစ္သတ္လိုက္ဖို႔က ငါးစကၠန္႔ပဲၾကာတယ္။ သံုးရက္အတြင္းမွာ ဆင္ေသသြားတယ္။ အဲဒီလို သံုးရက္အတြင္း ဆင္ႀကီးျဖစ္ဖို႔က မျဖစ္ႏိုင္ဘူး။

 

■ ေမး – ဆင္စြယ္ကေန အေရျပား၊ အသားေတြအထိ ေရာင္း၀ယ္မႈေတြ လုပ္ၾကတယ္ဆိုေတာ့ ဘယ္အခ်ိန္က စျဖစ္လာတာလဲဆိုတာ သိခ်င္ပါတယ္။

ေျဖ – လြန္ခဲ့တဲ့ သံုးႏွစ္ေလာက္ကစၿပီး အေရာင္းအ၀ယ္ျဖစ္လာတာ။ အရင္ကေတာ့ အစြယ္ပဲ အေရာင္းအ၀ယ္ လုပ္ၾကတာေပါ့။ ေနာက္ပိုင္း လြန္ခဲ့တဲ့ သံုးေလးႏွစ္ေလာက္ ကစၿပီး အေရျပား၊ အသားေတြပါ အေရာင္းအ၀ယ္လုပ္လာတာ။ ဒီလို အေရာင္းအ၀ယ္ျဖစ္ေနတာက ေစ်းကြက္ရွိလို႔ပါ။ ၀ယ္တာကို ရပ္လိုက္ဖို႔ အေရးႀကီးတယ္။ ဆင္တစ္ေကာင္လံုး အဆိပ္ျမားနဲ႔ပစ္ၿပီး ဖမ္းလာတယ္ဆိုတာကို ၀ယ္တဲ့သူေတြက မသိၾကဘူး။ အဆိပ္မိတဲ့အသားကို ၀ယ္တဲ့သူေတြက မသိလို႔ စားၾကတာေပါ့။ ျမန္မာျပည္က ေတာဆင္႐ိုင္းေတြက ႏိုင္ငံျခားကို နည္းလမ္းႏွစ္ခုနဲ႔ ေရာက္သြားၾကတယ္။ ဆင္ေပါက္ကေလးေတြက ထိုင္းႏိုင္ငံကို ခရီးသြားလုပ္ငန္းအတြက္ ေရာက္သြားတယ္။  တ႐ုတ္ျပည္က်ေတာ့ စားဖို႔အတြက္ ဆင္ေကာင္ႀကီးေတြက ေရာက္သြားတယ္။

■ ေမး – ေတာဆင္ေတြကို အဆိပ္နဲ႔ပစ္ဖမ္းတယ္ဆိုေတာ့ ဘယ္လို အဆိပ္မ်ဳိးလဲဆိုတာ သိခ်င္ပါတယ္ ဆရာ။

ေျဖ – ကြၽန္ေတာ္တို႔ကေတာ့ ေသခ်ာမသိဘူး။ ဒါေပမဲ့ ရရွိတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြအရ အင္ဒရင္း အဆိပ္လိုဟာမ်ဳိး အဆိပ္နဲ႔ အပင္ေတြကထြက္တဲ့ အဆိပ္ အဲဒီႏွစ္ခုကို ေပါင္းၿပီးေတာ့မွ ျမားထဲကို ထည့္ ထားတာ။ ျမားထဲထည့္ၿပီး ပစ္တာ။ အဲဒီလိုအပစ္ခံရတဲ့ ဆင္က သံုးရက္ေလာက္ဆို ေသတယ္။

 

■ ေမး – ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေတာဆင္႐ိုင္း အသတ္ခံေနရတာ ဘယ္ျပည္နယ္နဲ႔ တိုင္းေတြမွာ အမ်ားဆံုးျဖစ္ေနတယ္ဆိုတာ သိခ်င္ပါတယ္။

ေျဖ – ေတာဆင္႐ိုင္းေတြ အသတ္ခံရတာ အမ်ားဆံုးကေတာ့ ဧရာ၀တီတိုင္းပါ။ ၂၀၁၇-၂၀၁၈ ရဲ႕ ခုနစ္လနဲ႔ ရွစ္လအတြင္းမွာ အသတ္ခံရတဲ့ ေတာဆင္႐ိုင္း ၁၉ ေကာင္ေလာက္ ရွိတယ္။ အဲဒီအထဲမွာမွ သံုးပံုပံု ႏွစ္ပံု ေလာက္က ဧရာ၀တီတိုင္းမွာ အသတ္ခံရတာ။ ပဲခူးတိုင္းကေတာ့ ဒုတိယအမ်ားဆံုး အသတ္ခံရတာေပါ့။

 

■ ေမး – ဒီလို ေတာဆင္႐ိုင္းေတြ အသတ္ခံရမႈ အမ်ားဆံုးျဖစ္ေနတဲ့ ဧရာ၀တီတိုင္းမွာ ဆရာတို႔အေနနဲ႔ ဘယ္လိုမ်ဳိး အသိပညာေပးတာေတြ လုပ္ေနပါသလဲ။

ေျဖ – လုပ္ေနတာေတြေတာ့ ရွိတယ္။ သစ္ေတာရယ္၊ ဆင္ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ေရးအဖြဲ႕ရယ္၊ တျခားအဖြဲ႕ ေတြရယ္ ေပါင္းၿပီးေတာ့မွ ဆင္ဖမ္းတဲ့ မုဆိုးေတြ အဓိက အေျခခ်ႏိုင္တဲ့ရြာေတြကို သြားၿပီးေတာ့မွ အဲဒီလူ ေတြကို ေဆြးေႏြးညႇိႏႈိင္းတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔ကို သတင္းအခ်က္အလက္ေပးပါ။ ၿပီးေတာ့ အဲဒီမွာ အျမဲတမ္း အေျခခ်ေနထိုင္သူေတြအေနနဲ႔ ဆင္ကို မမုန္းေအာင္ သေဘာကေတာ့ ဆင္ကို ရန္သူလို သေဘာမထား ေအာင္ဆိုၿပီး ဆင္ေတြ သူတို႔ ပစၥည္းေတြ မဖ်က္ေအာင္လို႔ ကြၽန္ေတာ္တို႔က သြားကာကြယ္ေပးတယ္။ ဆင္ေတြ သူတို႔ရြာနားေရာက္ၿပီဆို ဖုန္းနဲ႔ျဖစ္ျဖစ္၊ မက္ေဆ့နဲ႔ျဖစ္ျဖစ္ သတင္းပို႔ေပးဖို႔ ညဘက္ဆိုလည္း ရတယ္။ ဆင္ေရာက္လာၿပီ လာေမာင္းေပးပါလို႔ သတင္းရတာနဲ႔ ကြၽန္ေတာ္တို႔ အဖြဲ႕ေတြက သြားၿပီးေတာ့ ဆင္ေတြ ေတာထဲေရာက္သြားေအာင္ ျပန္ၿပီးေတာ့ ေမာင္းေပးတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔အဖြဲ႕ေတြက အဲဒီလို လုပ္ေပးျခင္းအားျဖင့္ ရြာသားေတြက ဆင္ေတြသူတို႔ပစၥည္းကို မဖ်က္ဘူးဆိုရင္ မမုန္းေတာ့ဘူး။ မမုန္းတဲ့အျပင္ သတင္းအခ်က္အလက္ကလည္း ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ရတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ကာကြယ္ႏိုင္တယ္။ အဲဒီအျပင္ ရြာသားေတြကို ဆင္နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး အႏၲရာယ္မျဖစ္ေအာင္ ဘယ္လိုမ်ိဳး ျပဳမူေနထိုင္သင့္တယ္ ဆိုတာကို သတင္းအခ်က္အလက္ မွ်ေ၀ေပးတယ္။ ပညာေပးတယ္။ ေဆြးေႏြးေပးတယ္။

 

■ ေမး – ဒီႏွစ္ထဲမွာ ဆင္မုဆိုးေတြ ဖမ္းမိတာ ဘယ္ႏွေယာက္ ရွိၿပီလဲဆိုတာကိုလည္း သိခ်င္ပါတယ္။

ေျဖ – ဒီႏွစ္ထဲမွာ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ပူးေပါင္းအဖြဲ႕က ဖမ္းမိတာက ပဲခူးတိုင္းထဲမွာ ႏွစ္ဖြဲ႕ ေလးေယာက္ေလာက္ ဖမ္းမိတယ္။ ဧရာ၀တီတိုင္းမွာ ဖမ္းမိတာ ၂၆ ေယာက္နဲ႔ေပါင္းရင္ စုစုေပါင္း ၃၀ ေလာက္ေတာ့ ရွိတယ္။ ဆင္သတ္တဲ့ မုဆိုးကို ဖမ္းမိရင္ ရဲကေန ဖမ္းၿပီးေတာ့ တရား႐ံုးကို တင္ရတာ။ တရား႐ံုးကို တင္ၿပီးေတာ့မွ အခ်ဳပ္ထဲ ထည့္ထားတယ္။ တရားစြဲတယ္။ ဆင္မုဆိုးေတြရဲ႕ ပါ၀င္ပတ္သက္မႈအေပၚမူတည္ၿပီးေတာ့ အမႈ တည္ေဆာက္တာေပါ့။ အဲဒီကမွ တရား႐ံုးရဲ႕ ဆင္ျခင္တံုတရားအေပၚ မူတည္ၿပီး ျပစ္ဒဏ္ခ်မွတ္တာေပါ့။

 

■ ေမး – ၂၀၁၄-၂၀၁၅ ခုႏွစ္တုန္းက ဆင္ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ေရးဖြဲ႕စည္းတာနဲ႔ပတ္သက္လို႔ နည္းနည္းေလာက္ ရွင္းျပေပးေစခ်င္ပါတယ္။

ေျဖ – ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဖြဲ႕ထားတာက တစ္ႏိုင္ငံလံုးမွာ အဖြဲ႕ရွစ္ဖြဲ႕ရွိတယ္။ ဘာလို႔ဖြဲ႕လဲဆိုေတာ့ ၂၀၁၄ ေလာက္ က ေနျပည္ေတာ္ကေန ပုဂံ-ေညာင္ဦးအထိ ေတာဆင္ေတြ တန္းစီၿပီး တက္သြားတယ္။ အဲဒီလိုျဖစ္ၿပီး ေနာက္ပိုင္း ျပည္ေထာင္စု၀န္ႀကီးက ေနၿပီးေတာ့မွ ေတာဆင္ေတြ ဒီလိုမ်ဳိး ေရာက္မလာေအာင္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ေရးအဖြဲ႕ေတြ ဖြဲ႕သင့္တယ္။ ဖြဲ႕ပါဆိုၿပီး အမိန္႔ေပးတာနဲ႔ ကြၽန္ ေတာ္တို႔က ရွိၿပီးသား အရင္တုန္းက ဆင္ဖမ္းတဲ့အဖြဲ႕ကို ဆင္ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ေရးအဖြဲ႕ဆိုၿပီး နာမည္ေျပာင္းလိုက္တယ္။ အဲဒီလို ေျပာင္းတဲ့အခါက်ေတာ့လည္း ကြၽန္ေတာ္တို႔မွာ ဆင္ရွိတယ္။ လူရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔မွာ နည္းပညာ၊ ပစၥည္းကိရိယာ၊ ဘတ္ဂ်က္မရွိတဲ့အခါက်ေတာ့ ဆင္ထိန္းသိမ္းေရးေစာင့္ေရွာက္တဲ့ NGO အဖြဲ႕အစည္း ေတြနဲ႔ေပါင္းၿပီးေတာ့မွ သူတို႔ကေန ကြၽန္ေတာ္တို႔လူေတြကို ဘတ္ဂ်က္ ေထာက္ပံ့ေပးတယ္။ ယူနီေဖာင္း ေထာက္ပံ့ေပးတယ္။ လိုအပ္တဲ့ GPS ၊ ကင္မရာ စတဲ့ဟာေတြကို ေထာက္ပံ့ ေပးတယ္။ ေတာဆင္ထိန္းသိမ္း ေစာင့္ေရွာက္တဲ့ လုပ္ငန္းကို ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဒီတစ္ႏွစ္ေက်ာ္ ႏွစ္ႏွစ္အတြင္းမွာ ထဲထဲ၀င္၀င္ ေဆာင္ရြက္ေနပါတယ္။ ဆင္အသတ္ခံရမႈေတြ မ်ားလာတဲ့အတြက္ ဒီႏွစ္မွာေတာ့ ပိုၿပီး ထဲထဲ၀င္၀င္လုပ္လာပါတယ္။ အဲဒီလိုနဲ႔ ဒီအဖြဲ႕ ျဖစ္ေပၚလာတာပါ။

 

■ ေမး – ဆင္ပိုင္ရွင္ေတြရဲ႕ ဆင္ေတြကို ဆရာတို႔က ေဆးအလကား ကုေပးတယ္ဆိုေတာ့ ဘတ္ဂ်က္က ဘယ္က ခ်ေပးတာလဲ။ ဘတ္ဂ်က္လံုေလာက္မႈေရာ ရွိရဲ႕လား။

ေျဖ – ေဆးအလကားကုေပးတဲ့ ပ႐ိုဂရမ္က ႏိုင္ငံေတာ္က ထုတ္ေပးတဲ့ ဘတ္ဂ်က္နဲ႔ လုပ္တာ မဟုတ္ဘူး။   NGO ေတြနဲ႔ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ျမန္မာ့သစ္လုပ္ငန္းနဲ႔ နားလည္မႈစာခြၽန္ေတာ္ေတြ လက္မွတ္ေရးထိုးတယ္။ ထိုးၿပီးလို႔ရွိရင္ NGO ေတြက ကြၽန္ေတာ္တို႔အတြက္ ကားေထာက္ပံ့ေပးတယ္။ ၿပီးရင္ အဲဒီကားေပၚမွာ ေဆး၀ါးပစၥည္း အျပည့္အစံု ထည့္ေပးထားတယ္။ ေနာက္ၿပီး တျခားက ဆင္ေဆးကုဆရာ၀န္ႀကီးေတြကို ငွားေပးတယ္။ ၿပီးေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဌာနအတြင္း ဆင္ေဆးကုေတြကလည္းပဲ ၀ိုင္းကူလုပ္ေပးတယ္။ အဲဒီလိုမ်ဳိး လုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။ ဒါက ႏိုင္ငံေတာ္ဘတ္ဂ်က္နဲ႔ လုပ္တာ မဟုတ္ပါဘူး။ NGO ေတြက လစဥ္ ေထာက္ပံ့ေပးပါတယ္။ ေထာက္ပံ့ေပးေနတဲ့အဖြဲ႕ကေတာ့ အဂၤလန္မွာ အေျချပဳတဲ့ စပါးနားအဖြဲ႕အစည္းက ေထာက္ပံ့ေပးတာျဖစ္ပါတယ္။

 

■ ေမး – လက္ရွိအခ်ိန္မွာ ေတာဆင္႐ိုင္းအေရအတြက္က ၁၄၀၀ နဲ႔ ၂၀၀၀ ၾကားပဲ ရွိေတာ့တဲ့ အတြက္ အဲဒီဆင္ေတြ မ်ဳိးသုဥ္းမေပ်ာက္ကြယ္သြားေအာင္ အစိုးရအေနနဲ႔ ဘယ္လိုမ်ိဳး ဖိဖိစီးစီး လုပ္ေဆာင္သင့္တယ္ဆိုတာကို ဆရာ ဘယ္လိုမ်ဳိး အၾကံျပဳခ်င္ပါသလဲ။

ေျဖ – အစိုးရအေနနဲ႔ Plan တစ္ခုကို တည္ေဆာက္ေနတဲ့ကာလ။ ေရတို ေရရွည္လုပ္ရမယ့္ Plan ေတြက အမ်ားႀကီးပဲ။ အဲဒီ Plan ေတြကို လုပ္ေဆာင္တဲ့အခါမွာ အသံေတြ က်ယ္က်ယ္ေလာင္ေလာင္နဲ႔ ျပည္သူထဲကို ထဲထဲ၀င္၀င္ ေရာက္သြားမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဆင္ေတြက အေျခအေနေကာင္းႏိုင္ပါတယ္။ အခုခ်ိန္က အေရးႀကီးတဲ့ အေျခအေနပါ။ ျဖစ္ၿပီးတာေတြကို ျပန္သံုးသပ္ၿပီး ေရွ႕ဆက္ ေကာင္းေအာင္ လုပ္သြားမယ္ဆိုရင္ မ်ဳိးသုဥ္းေပ်ာက္ကြယ္သြားမယ့္ အႏၲရာယ္ကေန တားဆီးႏိုင္မွာပါ။

 

■ ေမး- ဘတ္ဂ်က္ရတဲ့ အေနအထားအရ ဆရာတို႔ဌာနကို ဘတ္ဂ်က္တိုးေပးသင့္လား။

ေျဖ – ဘတ္ဂ်က္ကေတာ့ တိုးေပးသင့္တယ္။ ၀န္ထမ္းအင္အား၊ လူအင္အား၊ ဘတ္ဂ်က္အင္အား ပိုၿပီး အားေကာင္းလာေအာင္ လုပ္သင့္တယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔က NGO ၊ INGO ေတြခ်ည္းပဲ မွီခိုေနၿပီးေတာ့ လုပ္လို႔မရဘူး။ ကိုယ့္ရတနာကို ကိုယ္ထိန္းခ်င္ရင္ ကိုယ္လည္း ထိုက္သင့္အားေလ်ာ္စြာ လံု႔လ၀ီရိယေတာ့ စိုက္ရမယ္။ NGO ၊ INGO ေတြက ေထာက္ပံ့ေပးတာကလည္း ေကာင္းတယ္။ ဒါေပမဲ့ ကိုယ့္ရဲ႕ဘတ္ဂ်က္နဲ႔ ကိုယ့္ရဲ႕အင္အားနဲ႔ ရွိေနရင္ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ပိုၿပီးထိထိေရာက္ေရာက္ လုပ္ႏိုင္မယ္။ ေတာဆင္ေတြ ထိန္းသိမ္းေရးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ကြၽန္ေတာ္တို႔ဌာနမွာ ဘတ္ဂ်က္မရွိဘူး။ ကြၽန္ေတာ္တို႔ဌာနက အိမ္ေမြးဆင္ေတြ ကို အဓိကထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ရတဲ့ အပိုင္း။ အဲဒီအတြက္ သီးျခား အိမ္ေမြးဆင္ေတြ ေဆးကုဖို႔တို႔ ေဆး၀ါးစရိတ္တို႔ ေကြၽးေမြးစရိတ္နဲ႔ ဆင္ဦးစီး လစာ ဒါေတြကို ဘတ္ဂ်က္အျဖစ္ ေတာင္းတာပဲရွိတယ္။ လခရယ္၊ ဆင္ေဆးဖိုးရယ္၊ ဆင္ထိန္းသိမ္းတဲ့ တျခားကုန္က်စရိတ္ ဆင္၀န္ထမ္းေတြ ခရီးသြားတာတို႔၊ ဘာတို႔ ဒါမ်ဳိးေတြပဲ ရွိတယ္။

 

■ ေမး – ဆင္မုဆိုးေတြ သတ္တာေၾကာင့္ ေတာဆင္႐ိုင္းေတြ မ်ဳိးသုဥ္းသြားရင္ ေဂဟစနစ္က ဘာေတြျဖစ္ႏိုင္မလဲ ဆရာ။

ေျဖ – ေတာဆင္ေတြက ေႏြ၊ မိုး၊ ေဆာင္း ေရႊ႕ေျပာင္း သြားလာေနတာ။ ဒီေနရာမွာ အသီးအႏွံေတြကို စားၿပီးရင္ သူတို႔က ေ႐ြ႕လ်ားသြားလာေနေတာ့ တျခားေနရာမွာ မစင္ စြန္႔ၾကတယ္။ အဲဒီလို သူတို႔ရဲ႕ မစင္ကေန သစ္ပင္ေတြ ျပန္ေပါက္လာတယ္။ သစ္ေတာဆိုတာ ေဂဟစနစ္ကို ထိန္းေပးတယ္။ ေနာက္ၿပီး ေတာဆင္႐ိုင္းေတြက ေရႊ႕ေျပာင္းသြားလာေနတဲ့အတြက္ သူတို႔ရဲ႕ မစင္ကေန သစ္ပင္မ်ဳိးေစ့ေတြ ရႏိုင္တယ္။ ေနာက္တစ္ခုက သူတို႔မစင္နဲ႔မွ ရွင္သန္ႏိုင္မယ့္ အင္းဆက္ေတြ ရွိေသးတယ္။ သူတို႔သာ မရွိေတာ့ရင္ အဲဒါေတြလည္း မ်ဳိးသုဥ္းသြားလိမ့္မယ္။