ဆူဒန္၏ၿပိဳင္ဘက္ စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီးႏွစ္ဦး၏ တပ္မ်ားအၾကား ျဖစ္ပြားေနေသာ တုိက္ပြဲမ်ားသည္ အာဖရိက အေရွ႕ေျမာက္ပိုင္းႏိုင္ငံျဖစ္သည့္ ဆူဒန္ကိုသာမက မူလကတည္းကပင္ တည္ၿငိမ္မႈမရွိသည့္ ေဒသတြင္းအေပၚ ဂယက္႐ိုက္မႈမ်ား က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ျဖစ္လာေစဖြယ္ရွိသည္။
ဆူဒန္စစ္တပ္အႀကီးအကဲ အက္ဘ္ဒယ္ ဖာတာ အယ္-ဘာဟန္ကို သစၥာခံသည့္ တပ္မ်ားႏွင့္ ၎၏လက္ေထာက္ျဖစ္သူ ဗုိလ္ခ်ဳပ္ႀကီး မုိဟာမက္ဟမ္ဒန္ဒါဂလို၏ အင္အားႀကီးေသာ အကူလက္နက္ကိုင္တပ္ (Rapid Support Forces - RSF) တို႔အၾကား ဧၿပီ ၁၅ ရက္မွစတင္ကာ တုိက္ပြဲမ်ား အျပင္းအထန္ ျဖစ္ပြားခဲ့သည္။
ၿမိဳ႕ေတာ္ခါတြန္ႏွင့္ အျခားေနရာ ေဒသမ်ားတြင္ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ား လ်င္လ်င္ျမန္ျမန္ ျမင့္တက္လာခဲ့ၿပီး ခါတြန္တြင္ ေလေၾကာင္းတိုက္ခိုက္မႈမ်ားႏွင့္ လမ္းမမ်ားထက္တြင္ တင့္ကားတိုက္ပြဲမ်ားလည္း ျဖစ္ပြားခဲ့သည္။
အာဖရိက၏ တတိယအႀကီးဆံုးျဖစ္ၿပီး ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ အရြယ္အစားထက္ သံုးဆခန္႔ရွိေသာ ဆူဒန္ႏိုင္ငံတစ္၀န္း တုိက္ပြဲမ်ားေၾကာင့္ လူရာႏွင့္ခ်ီ ေသဆံုးကာ ေထာင္ႏွင့္ခ်ီ ဒဏ္ရာရရွိခဲ့သည္။
ယင္းစစ္ေရးပဋိပကၡတြင္ ေဒသတြင္း အင္အားႀကီးႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္ ျပည္ပလက္နက္ကိုင္ အုပ္စုမ်ားလည္း ပါ၀င္ပတ္သက္လာႏိုင္ၿပီး ဒုကၡသည္ဆိုင္ရာ အက်ပ္အတည္းတစ္ခု ထပ္မံျဖစ္ေပၚလာႏိုင္သည္ဟု ေလ့လာသံုး သပ္သူမ်ားက ဆုိသည္။
ဒုကၡသည္မ်ား
ဆူဒန္ျပည္သူ တစ္ေသာင္းမွ ႏွစ္ေသာင္းၾကားသည္ တိုက္ပြဲမ်ားေၾကာင့္ ဆူဒန္၏အေနာက္ဘက္ အိမ္နီးခ်င္း ခ်ဒ္ႏိုင္ငံဆီသို႔ ထြက္ေျပးတိမ္းေရွာင္ခဲ့ရသည္ဟု ကုလသမဂၢ၏ ဧၿပီ ၂၀ ရက္ ထုတ္ျပန္ခ်က္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။
ကုလသမဂၢ၏ ဒုကၡသည္မ်ားဆုိင္ရာ ေအဂ်င္စီ (UNHCR) ကလည္း ခ်ဒ္ႏိုင္ငံ အေရွ႕ပိုင္းတြင္ ဆူဒန္ဒုကၡသည္ ေလးသိန္းကို လက္ခံထားရၿပီးျဖစ္ရာ ဒုကၡသည္မ်ား ထပ္မံေရာက္ရွိလာျခင္းသည္ ၀န္ႏွင့္အားမမွ်ေသာ ခ်ဒ္ႏိုင္ငံ၏ အမ်ားျပည္သူ က်န္းမာေရးေစာင့္ ေရွာက္မႈစနစ္ႏွင့္ လူအင္အားရင္းျမစ္မ်ား အေပၚ ပိုမိုဖိအားတိုးေစခဲ့သည္။
ဆူဒန္သည္ ကမၻာ့အဆင္းရဲဆံုး ႏုိင္ငံမ်ား အနက္မွ တစ္ႏိုင္ငံျဖစ္ၿပီး ႏိုင္ငံ့လူဦးေရ သံုးပံုတစ္ပံုေက်ာ္သည္ ႀကီးထြားလာေသာ ဆာေလာင္ငတ္မြတ္မႈအက်ပ္အတည္းႏွင့္ ရင္ဆုိင္ေနရသည္ဟု ကုလသမဂၢက ယခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလတြင္ ထုတ္ျပန္ခဲ့သည္။
“ေျမစာပင္ျဖစ္ခဲ့ရတဲ့ သန္းနဲ႔ခ်ီတဲ့ အရပ္သားေတြဟာ ႏွစ္ဖက္ျဖစ္ပြားေနတဲ့ တိုက္ပြဲေတြၾကားမွာ ပိတ္မိေနၿပီး မရွိမျဖစ္ လိုအပ္တဲ့ အေျခခံအသံုးအေဆာင္ပစၥည္းေတြ လ်င္လ်င္ျမန္ျမန္ ျပတ္လပ္လာခဲ့တယ္” ဟု ႏိုင္ငံ တကာ ပဋိပကၡေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာေရးအဖြဲ႕ (International Crisis Group-ICG)က ၿပီးခဲ့သည့္ သီတင္းပတ္က ေျပာၾကားခဲ့သည္။
၀ါရွင္တန္အေျခစိုက္ မဟာဗ်ဴဟာႏွင့္ ႏိုင္ငံတကာေလ့လာေရးစင္တာ (CSIS)မွ ကင္မရြန္း ဟက္ဒ္ဆန္က ထိေရာက္ေသာ ပထမဆံုးအႀကိမ္ အပစ္အခတ္ရပ္စဲမႈ စတင္အသက္၀င္လာသည္ႏွင့္ အရပ္သားမ်ား အစုလိုက္အျပံဳလိုက္ ထြက္ခြာလာမည္ဟု လံုးလံုးလ်ားလ်ား ေမွ်ာ္လင့္ထားေၾကာင္း AFP သတင္းဌာနသို႔ ေျပာၾကားခဲ့သည္။ နယ္စပ္ျဖတ္ေက်ာ္ ၀င္ေရာက္ရန္ ႀကိဳးပမ္းသူသန္းႏွင့္ခ်ီရွိမည္ဟု ခန္႔မွန္းထားေၾကာင္းလည္း ၎က ဆိုသည္။
တိုက္ပြဲမ်ား ပ်ံ႕ႏွံ႔ျဖစ္ပြားေန
တိုက္ပြဲျဖစ္ပြားမႈမ်ားသည္ လ်င္လ်င္ျမန္ျမန္ ပ်ံ႕ႏွံ႔သြားခဲ့ၿပီး ၿမိဳ႕ေတာ္ခါတြန္ႏွင့္ ၎၏အႁမႊာၿမိဳ႕ျဖစ္ေသာ အြမ္ဒါမန္အျပင္ ဒါဖာေဒသအပါအ၀င္ အျခားေဒသမ်ားသို႔လည္း ကူးစက္သြားခဲ့သည္။
“တိုက္ပြဲျဖစ္ပြားမႈေတြေၾကာင့္ ဆူဒန္ရဲ႕ မတည္ၿငိမ္တဲ့ အစြန္အဖ်ားေဒသေတြက ေနအိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံေတြအထိပါ ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔ သြားႏိုင္တဲ့ ကာလရွည္စစ္ပြဲတစ္ခုအျဖစ္ လ်င္လ်င္ျမန္ျမန္ ေရာက္ရွိသြားႏိုင္တယ္” ဟု ႈဃြ က ဆိုသည္။
တုိက္ပြဲမ်ားသည္ ျပည္သူမ်ား ႏွစ္အတန္ၾကာ စိုးရိမ္ေနခဲ့သည့္ လံုးလံုးလ်ားလ်ား ျပည္တြင္းစစ္ထဲသို႔ ဆူဒန္ႏိုင္ငံကို တြန္းပို႔လိုက္သည္ဟုလည္း ၎အဖြဲ႕က ေျပာၾကားခဲ့သည္။
အထူးသျဖင့္ ႀကီးမားက်ယ္ျပန္႔ေသာ ေဒသ၏ ေနရာအႏွံ႔တြင္ တုိက္ပြဲမ်ား ျဖစ္ပြားေနျခင္းေၾကာင့္ အၾကမ္းဖက္မႈ အႏၲရာယ္သည္ ႀကီးမားေသာ စိုးရိမ္စရာတစ္ခုျဖစ္သည္ဟု CSIS မွ ဟက္ဒ္ဆန္က သံုးသပ္သည္။ ဆူ ဒန္၏အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံ အမ်ားအျပားသည္လည္း ၎တို႔၏ ျပည္တြင္းပဋိပကၡမ်ားႏွင့္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ကုိယ္စီ႐ုန္းကန္ ေနၾကရသည္။
“အဓိကစိန္ေခၚမႈကေတာ့ ဒီပဋိပကၡဟာ ခ်ဒ္၊ ဗဟိုအာဖရိက၊ ေတာင္ဆူဒန္နဲ႔ အီသီယိုပီးယားတို႔နဲ႔ ထိစပ္ေနတဲ့ ဆူဒန္ရဲ႕ေနရာ အႏွံ႔ကို ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔လာတာပဲျဖစ္တယ္” ဟု ဟက္ဒ္ဆန္က ဆိုသည္။
ျပည္တြင္းစစ္
ပဋိပကၡ ဆက္လက္ၾကာျမင့္ေနမည္ဆိုလွ်င္ ကြဲလြဲမႈမ်ား အႀကီးအက်ယ္ျဖစ္ေပၚေနသည့္ ဆူဒန္ျပည္သူမ်ားအၾကား လက္နက္စြဲကိုင္သူ ပိုမ်ားလာႏိုင္သည္ဟု ၿဗိတိန္အကဲ ခတ္တစ္ဦးျဖစ္သူ အဲလက္စ္ဒ၀ါးလ္က AFP သို႔ ေျပာၾကားခဲ့သည္။
“ဒီပဋိပကၡမွာ အခရာက်သူႏွစ္ေယာက္ ရွိပါတယ္။ ပဋိပကၡ သက္ဆိုးရွည္ေနမယ္ဆိုရင္ အေျခအေနက တစ္မုဟုတ္ခ်င္း ပိုမို႐ႈပ္ေထြးလာႏိုင္တယ္” ဟုလည္း ၎က သံုးသပ္သည္။
ႏွစ္ဖက္စလံုးသည္ မတူကြဲျပားသည့္ အုပ္စုမ်ားႏွင့္ မဟာမိတ္ဖြဲ႕ထားသည့္အတြက္ လူမ်ိဳးေရး အေၾကာင္းတရားေၾကာင့္ ဘက္ေျပာင္းမဟာမိတ္ဖြဲ႕မႈမ်ား ရွိလာႏိုင္သည္ဟုလည္း ၎က အေလးအနက္ ေျပာဆိုခဲ့သည္။
ျပည္ပႏိုင္ငံမ်ား၊ လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕ ေခါင္းေဆာင္မ်ား၊ ျပည္သူ႔စစ္အဖြဲ႕မ်ားႏွင့္ ႏိုင္ငံအဆင့္မဟုတ္သည့္ အျခားအဖြဲ႕အစည္းမ်ားက ၾကား၀င္စြက္ဖက္လာႏိုင္ေၾကာင္း နယူးေယာက္အေျခစိုက္ အၾကံေပးပညာရွင္ အဖြဲ႕ျဖစ္သည့္ Soufan Center က သတိေပးခဲ့သည္။
“သက္ဆိုင္ရာတပ္မွဴးေတြက သူတို႔ရဲ႕တိုက္ခုိက္ေရးသမားေတြကို ထိန္းခ်ဳပ္ဖို႔ ပ်က္ကြက္မယ္ဆိုရင္ အၾကမ္းဖက္မႈ အေျခအေနေတြ သက္ဆိုးပိုရွည္လာႏိုင္တယ္”ဟုလည္း ၎အဖြဲ႕က ဆိုသည္။
ေဒသတြင္းအင္အားႀကီးႏုိင္ငံမ်ား
ေဒသတြင္းရွိ အျခားႏိုင္ငံအားလံုးက အၾကမ္းဖက္မႈမ်ား ရပ္တန္႔ရန္ တရား၀င္တိုက္တြန္းထားေသာ္လည္း အီဂ်စ္က ဆူဒန္စစ္တပ္ေခါင္းေဆာင္ ဘာဟန္ကို ေထာက္ခံၿပီး အာရပ္ေစာ္ဘြားမ်ား ျပည္ေထာင္စု (ယူ ေအအီး)ကမူ ဟာမတီဟုလည္း လူသိမ်ားေသာ ဒါဂလိုကို ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံ ျပဳေပးထားသည္ကို ကြၽမ္းက်င္သူမ်ားက ေထာက္ျပခဲ့သည္။
ဆူဒန္၏ ရန္ဘက္စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး ႏွစ္ဦးသည္ အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံမ်ားထံမွ စစ္လက္နက္ႏွင့္ တပ္ကူမ်ားရရွိႏိုင္ရန္ ႀကိဳးပမ္းေနသည္ဟု CSIS မွ ဟက္ဒ္ဆန္က ဆိုသည္။
႐ုရွား၏ ၀က္ဂ္နာေၾကးစားစစ္သား အုပ္စုသည္လည္း ဆူဒန္တြင္ တည္ရွိေနသည့္တိုင္ ၎တို႔၏အဓိက ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ ဆူဒန္၏ေရႊတြင္းမ်ားမွ ကိုယ္က်ိဳးရွာရန္ပင္ ျဖစ္သည္။
ဆူဒန္၏ လတ္တေလာ တိုက္ပြဲမ်ားေၾကာင့္ ၎တို႔ကို ေငြေၾကးႏွင့္ လက္နက္ေထာက္ပံ့မည့္ႏိုင္ငံမ်ား၊ ၎တို႔၏ကိုယ္ပိုင္စစ္တပ္မ်ား သို႔မဟုတ္ လက္ေ၀ခံတပ္မ်ားကိုပင္ ေစလႊတ္ေပးမည့္ ႏိုင္ငံမ်ားလည္း ပါ ၀င္လာႏိုင္သည္ဟု အကဲခတ္တစ္ဦးျဖစ္သူ အဲလက္စ္ဒ၀ါးလ္က သတိေပးခဲ့သည္။
လစ္ဗ်ား၊ ဗဟိုအာဖရိက၊ ခ်ဒ္၊ အီသီယို ပီးယားႏွင့္ အီရီထရီးယားတို႔သည္ ထိုပဋိပကၡတြင္ ႏိုင္ငံေရး သို႔မဟုတ္ စစ္ေရးအခန္းက႑မွပင္ ပါ၀င္လာဖြယ္ရွိေၾကာင္း ၎က ထပ္မံ ေျပာၾကားခဲ့သည္။
ေနာက္ပိုင္းတြင္မူ ယင္းႏိုင္ငံမ်ားကပင္ ပဋိပကၡေျပလည္ေစေရးအတြက္ ၾကား၀င္ေစ့စပ္ေရး ႀကိဳးပမ္းမႈမ်ားတြင္ ပါ၀င္လာလိမ့္မည္ဟု ၎က အေလးအနက္ ေျပာဆိုခဲ့သည္။
ၾကား၀င္ေစ့စပ္ေရး
ဆူဒန္၏မတည္ၿငိမ္မႈသည္ အထူးသျဖင့္ အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံမ်ား အပါအ၀င္ တစ္ကမ ၻာလံုးအတြက္ စိုးရိမ္စရာ ျဖစ္သည္ဟု ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္ အဗၺဒူခါလက္ အဗၺဒူလာက သံုးသပ္ခဲ့ၿပီး ပင္လယ္နီေပၚတြင္ မဟာဗ်ဴဟာက်က် တည္ရွိေနသည့္ ဆူဒန္၏ ပထ၀ီ၀င္အေနအထားကိုလည္း ေထာက္ျပခဲ့သည္။ ပဋိပကၡ သက္ဆိုးရွည္မည္ဆိုလွ်င္ အားလံုးအတြက္ ေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးမ်ား ရွိလာလိမ့္မည္ဟုလည္း ၎က ဆိုသည္။
တင္းမာမႈမ်ား ႐ုတ္ျခည္းျဖစ္ေပၚလာၿပီး ကတည္းကပင္ ကုလသမဂၢ၊ အာဖရိကသမဂၢ၊ ေဒသတြင္း အဖြဲ႕အစည္းျဖစ္သည့္ Intergovernmental(IGAD)၊ အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္ ပင္လယ္ ေကြ႕ႏိုင္ငံမ်ားက ဘာဟန္ႏွင့္ ဒါဂလိုတို႔ကို ေဆြးေႏြးပြဲစားပြဲ၀ိုင္းေပၚသို႔ ေရာက္လာေစရန္ ႀကိဳးပမ္းေနေသာ္လည္း ၎ႀကိဳးပမ္းမႈ မ်ား အရာမထင္ေသးေပ။
၂၀၁၉ ခုႏွစ္တြင္ ကာလရွည္ အာဏာရွင္ သမၼတ အိုမာအယ္-ဘာရွား ျဖဳတ္ခ်ခံရ ၿပီးေနာက္ပိုင္း ႏိုင္ငံတကာက ၎စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီးႏွစ္ဦးႏွင့္ သံခင္းတမန္ခင္းဆက္ဆံမႈမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ျခင္းသည္ ၎တို႔ကို ရဲေဆး တင္ေပးသကဲ့သို႔ ျဖစ္ေနသည္ဟု ကြၽမ္းက်င္သူအခ်ိဳ႕က သံုးသပ္သည္။
လက္ရွိတြင္ ႏိုင္ငံတကာ အသိုင္းအ၀ိုင္းႏွင့္ အင္အားႀကီး ႏိုင္ငံမ်ားက အပစ္အခတ္ရပ္စဲရန္ ေတာင္းဆိုေနသည့္တိုင္ မည္သည့္ရလဒ္မွ ထြက္ေပၚလာျခင္းမရွိေသးဟု ဟက္ဒ္ဆန္က ဆိုသည္။
ဘာဟန္၏စစ္တပ္က အင္အားပိုႀကီးေသာ္လည္း ဒါဂလို၏ RSF တပ္မ်ားသည္ ၿမိဳ႕ျပေျပာက္က်ား စစ္ပြဲကို ကြၽမ္းက်င္ပိုင္ႏိုင္သည့္အတြက္ တစ္ဖက္ဖက္မွ စစ္ေရးအရ အလ်င္အျမန္ ေအာင္ပြဲခံႏိုင္ဖြယ္မရွိသည့္ အေလ်ာက္ ပဋိပကၡသက္ဆိုးရွည္ႏိုင္သည့္ အေျခအေနဆီသို႔ ဦးတည္ေနပံုရသည္။
Ref: AFP
