ငလ်င္မလႈပ္ခတ္မီႏွင့္ လႈပ္ၿပီးအခ်ိန္မ်ားတြင္ ေဆာင္ရြက္သင့္သည့္ အခ်က္မ်ား

ေျမငလ်င္လႈပ္ခတ္မႈသည္ ေက်ာက္သားထုခ်ပ္ႏွစ္ခု တစ္ခုႏွင့္တစ္ခု တြန္းတုိက္မိရာမွ တစ္ခုမွအျခားတစ္ခုေအာက္သုိ႔ ငုံ႔လွ်ိဳး၀င္ေရာက္ၿပီး အေပၚတစ္ခုသည္ တြန္းတုိက္ခံရသည့္အတြက္ တြန္႔ေခါက္လာကာ အဆုိပါ တြန္းတုိက္သည့္ေနရာတြင္ အားမ်ားတျဖည္းျဖည္း စုစည္းလာၿပီး စုစည္းမိေသာအားမ်ား ႐ုတ္တရက္ ႐ုန္းကန္ကာ ျပန္႔ထြက္ၿပီး ေျမငလ်င္လႈပ္ခတ္ျခင္း ျဖစ္သည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံအဖ်ားပုိင္း ကခ်င္ျပည္နယ္ ပူတာအုိအနီးမွစတင္ခဲ့ၿပီး မုတၱမပင္လယ္ေကြ႕အထိ ေျမာက္မွေတာင္အထိ ရွိေနသည့္ စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕သည္ အဆုိးရြားဆုံး ငလ်င္ေၾကာႀကီးတစ္ခုျဖစ္ေပသည္။ ထုိ႔ျပင္ စစ္ကုိင္းတုိင္းေဒသႀကီး၊ ကေလး၀အနီး ေတာင္-ေတာင္ေျမာက္တန္းလ်က္ တည္ရွိေနသည့္ ကေဘာ္ျပတ္ေရြ႕၊ ျပင္ဦးလြင္အနီးမွစတင္ၿပီး ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕အနီး ေတာင္ေျမာက္တန္းလ်က္တည္ရွိသည့္ ေက်ာက္ၾကမ္းျပတ္ေရြ႕၊ ရွမ္းျပည္နယ္ေျမာက္ပုိင္း အေရွ႕၊ အေနာက္တန္းလ်က္ တည္ရွိေနသည့္ မုိးမိတ္ျပတ္ေရြ႕မ်ားသည္ ငလ်င္ေၾကာႀကီးမ်ား ျဖစ္ေပသည္။

ငလ်င္ျပတ္ေရြ႕အေသး ၄၀ ခန္႔ ရွိေသာေၾကာင့္ ငလ်င္ဒဏ္အား အခ်ိန္မေရြး ခံစားရႏုိင္သည္။ ကမၻာေပၚတြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ေျမငလ်င္အႏၲရာယ္ အႀကီးမားဆံုးႏုိင္ငံမ်ားစာရင္းတြင္ ပါ၀င္ေနၿပီး ပမာဏႀကီးမားသည့္ အဓိက ေျမငလ်င္ေၾကာႀကီးငါးခု ရိွသည္။ ထို႔ျပင္ မၾကာခဏ လႈပ္ရွားေနသည့္ ျပတ္ေရြ႕ေၾကာမ်ားစြာလည္း ရိွေနေၾကာင္း ျမန္မာႏုိင္ငံ ေျမငလ်င္ေကာ္မတီမွ သိရသည္။

ငလ်င္လႈပ္ခတ္ပါက အင္အားရစ္ခ်္တာစေကး ၁ မွ ၄ ဒသမ ၉ အထိ လႈပ္ခတ္ပါက အနည္းငယ္ လႈပ္ခတ္ျခင္းျဖစ္ကာ ရစ္ခ်္တာစေကး ၅ မွ ၅ ဒသမ ၉ အထိ လႈပ္ခတ္မႈသည္ အင္အားအသင့္အတင့္ႏွင့္ ပ်က္စီးမႈ အနည္းငယ္ရွိႏုိင္ၿပီး ရစ္ခ်္တာစေကး ၆ မွ ၇ ဒသမ ၅ အထိ လႈပ္ခတ္ပါက အင္အားျပင္းအဆင့္ သတ္မွတ္ၿပီး အပ်က္အစီးမ်ားကာ ရစ္ခ်္တာစေကး ၇ ဒသမ ၆ ႏွင့္အထက္ လႈပ္ခတ္ေသာ ငလ်င္ကုိ အားအလြန္ျပင္းအျဖစ္ သတ္မွတ္ၿပီး ႀကီးမားေသာ ပ်က္စီးဆုံး႐ႈံးမႈမ်ား ျဖစ္ပြားႏုိင္ေၾကာင္း ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ၇ ဒသမ ၅ အဆင့္ရွိ အားျပင္းငလ်င္အထိ လႈပ္ခတ္မႈရွိခဲ့ေၾကာင္း သိရသည္။

၁။ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ မီးေဘး၊ ေရေဘး၊ ေလေဘး၊ ငလ်င္ေဘး၊ ဆူနာမီေဘး၊ ေျမၿပိဳေဘးစသည့္ သဘာ၀ေဘးမ်ဳိးစုံ ျဖစ္ပြားႏိုင္သည့္ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ပါသည္။ ထိုေဘးအႏၲရာယ္မ်ားအနက္မွ ငလ်င္ေဘးအႏၲရာယ္သည္ ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္း၍ မရဘဲ ႀကိဳတင္သိရွိရျခင္းလည္း မရွိသျဖင့္ အလြန္အႏၲရာယ္ႀကီးမားသည့္ ေဘးအႏၲရာယ္တစ္မ်ဳိး ျဖစ္ပါသည္။

၂။ အင္အားျပင္းငလ်င္မ်ား ျဖစ္ေပၚလာပါကလည္း ပ်က္စီးဆုံး႐ႈံးမႈ ႀကီးမားတတ္ၿပီး ေနာက္ဆက္တြဲ ငလ်င္ငယ္မ်ား (Aftershocks) လႈပ္ျခင္း၊ ေရကာတာႀကီးမ်ား က်ဳိးပ်က္၍ေရလႊမ္းျခင္း၊ ေတာင္ၿပိဳျခင္း၊ ေျမၿပိဳျခင္း၊ ဆူနာမီ ေရလႈိင္းမ်ားျဖစ္ေပၚႏိုင္ျခင္း၊ ႐ုတ္တရက္ လွ်ပ္စစ္ႀကိဳးမ်ား ပူးသြားျခင္းေၾကာင့္ လၽွပ္စစ္မီးပြားမွတစ္ဆင့္ မီးေလာင္ျခင္း၊ ေလာင္စာဆီ၊ ဓာတ္ေငြ႕ပိုက္မ်ား ပ်က္စီးရာမွတစ္ဆင့္ မီးေလာင္ကြၽမ္းျခင္းစသည့္ ေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစႏိုင္ပါသည္။

၃။ ငလ်င္ႀကီးလႈပ္ၿပီးေနာက္ ငလ်င္လတ္ႏွင့္ ငလ်င္ငယ္မ်ားသည္ နာရီပိုင္း၊ ရက္ပိုင္း၊ သီတင္းပတ္ပိုင္းမွသည္ လပိုင္းအထိ ဆက္လက္ျဖစ္ပြားႏိုင္ၿပီး ကြဲအက္ခ်ည့္နဲ႔သြားေသာ တိုက္တာအေဆာက္အအံုမ်ား၊ လမ္း၊ တံတားမ်ားသည္ ေနာက္ဆက္တြဲ ေျမငလ်င္မ်ားေၾကာင့္ ထပ္မံပ်က္စီး၊ ၿပိဳက်တတ္ပါသည္။ အေဆာက္အအံုမ်ားတြင္ အုတ္က်ိဳးအုတ္ပဲ့မ်ား ၿပိဳက်မႈ၊ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္ႀကိဳးမ်ား ျပဳတ္က်မႈႏွင့္ အျခားေဘးအႏၲရာယ္မ်ား ရွိႏိုင္ေၾကာင္းကိုလည္း သတိရွိရမည္ျဖစ္ပါသည္။

၄။ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္၊ ဇန္န၀ါရီမွ ဒီဇင္ဘာလအတြင္း အင္အားအနည္းငယ္ႏွင့္ အသင့္အတင့္ရွိ ေျမငလ်င္မ်ား အႀကိမ္ ၇၀ ခန္႔ လႈပ္ခတ္ခဲ့ၿပီး ႏို၀င္ဘာ၊ ဒီဇင္ဘာႏွင့္ ယခု ဇန္န၀ါရီလတို႔တြင္ မၾကာခဏ လႈပ္ခတ္လ်က္ရွိသျဖင့္ ငလ်င္ေဘးအႏၲရာယ္ႏွင့္ပတ္သက္၍ သတိျပဳေနထိုင္ရန္ လိုအပ္ပါသည္။ သို႔ျဖစ္ပါ၍ ျပည္သူလူထုအေနျဖင့္ ေအာက္ပါအခ်က္မ်ားကို လိုက္နာေဆာင္ရြက္ႏိုင္ပါရန္ အသိေပးႏႈိးေဆာ္အပ္ပါသည္-

■ မိမိအိမ္တြင္ ၿပိဳက်၊ ျပဳတ္က်၊ ကြဲရွႏိုင္ေသာပစၥည္းမ်ား၊ တြဲေလာင္းက်ေနေသာအရာမ်ားကို အႏၲရာယ္မျဖစ္ေစရန္ ျမဲျမံေအာင္ ျပဳလုပ္ထားပါ။

■ မိသားစုသုံး အေရးေပၚပစၥည္းမ်ား၊ အေရးႀကီး စာရြက္စာတမ္းမ်ားကို ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ထားပါ။

■ မိမိအိမ္၏ ခိုင္ခံ့မႈကို ပုံမွန္စစ္ေဆးၿပီး ေတာင့္တင္းခိုင္မာေအာင္ ျပဳလုပ္ထားပါ။

■ ငလ်င္လႈပ္ပါက ငါးစကၠန္႔အတြင္း အေဆာက္အအုံအျပင္သို႔ ေရာက္ႏိုင္ပါက ေျပးထြက္ပါ။ မေျပးထြက္ႏိုင္ပါက ခိုင္ခံ့သည့္ စားပြဲ၊ ခုတင္ေအာက္တြင္လည္းေကာင္း၊ အခန္း၏ေထာင့္ေနရာမ်ားတြင္လည္းေကာင္း အကာအကြယ္ယူ၍ေနပါ။

■ ျမင့္မားေသာအေဆာက္အအုံ၊ လွ်ပ္စစ္မီးႀကိဳး၊ ဓာတ္တိုင္မ်ား၊ သစ္ပင္မ်ား၊ ၿပိဳက်ႏိုင္ေသာအရာမ်ားႏွင္‌့ ေ၀းရာသို႔ေျပးပါ။ ကြင္းျပင္မ်ားတြင္ ေခတၱခိုလႈံပါ။

■ မီးအသုံးျပဳေနစဥ္ ငလ်င္လႈပ္ပါက မီးေတာက္ၿငႇိမ္းပါ။ မီးခလုတ္မ်ား ပိတ္ပါ။

■ ဆိုင္ကယ္၊ ကားစသည္တို႔ ေမာင္းႏွင္ေနခ်ိန္ျဖစ္ပါက အရွိန္ေလွ်ာ့ၿပီး ေဘးကင္းရာေနရာတြင္ ရပ္ထားပါ။

■ ငလ်င္လႈပ္ေနခ်ိန္တြင္ အေဆာက္အအုံထဲသို႔ ေျပးမ၀င္ပါႏွင့္၊ ဓာတ္ေလွကားမ်ား အသုံးမျပဳပါႏွင့္၊ အထပ္ျမင့္တိုက္မ်ားမွ ခုန္ခ်ျခင္းမျပဳပါႏွင့္။

■ ငလ်င္လႈပ္ၿပီးေနာက္ အေဆာက္အအုံ၏ ခိုင္ခံ့မႈကို စစ္ေဆးျခင္းမျပဳဘဲ မ၀င္ပါႏွင့္၊ ျမစ္ကမ္းပါး၊ ေတာင္ေစာင္းမ်ားသို႔ မသြားပါႏွင့္၊ ေျမၿပိဳႏိုင္ပါသည္။ ဆည္၊ ေရေလွာင္ကန္မ်ားအနီးတြင္ မေနပါႏွင့္။ ဆည္က်ိဳးေပါက္ၿပီး ေရႀကီးႏိုင္သည္။ တာ၀ါတိုင္မ်ား၊ ေမွ်ာ္စင္မ်ား၊ အထပ္ျမင့္ အေဆာက္အအုံမ်ား ၿပိဳက်ႏိုင္သျဖင့္ အနီးသို႔မသြားပါႏွင့္။

■ အသိပညာေပး ေဆြးေႏြးေဟာေျပာပြဲမ်ားသို႔ တက္ေရာက္ပါ။ သတင္းထုတ္ျပန္ခ်က္မ်ား၊ ပညာေပး အစီအစဥ္မ်ားကို စဥ္ဆက္မျပတ္ နားေထာင္ပါ။ ၾကည့္႐ႈပါ။ မွ်ေ၀ပါ။

၅။ ျပည္သူလူထုအေနျဖင့္ ငလ်င္ေဘးအႏၱရာယ္ႏွင့္ပတ္သက္၍ သတိျပဳ ေနထိုင္ရန္ႏွင့္ တာ၀န္ရွိအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ ပညာရွင္မ်ား၏ အသိပညာေပး ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားအေပၚ ေလ့လာမွတ္သား၍ အၾကံျပဳခ်က္မ်ားကိုလည္း လိုက္နာျခင္းျဖင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ႏိုင္ပါရန္ အသိေပးႏႈိးေဆာ္အပ္ပါသည္။

ကိုးကား
လူမႈ၀န္ထမ္း၊ ကယ္ဆယ္ေရးႏွင့္ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရး၀န္ႀကီးဌာန

ခန္႔မွန္း၍ မရသည့္ ငလ်င္ေဘး

အင္အားႏွင့္ တည္ေနရာအလိုက္ ေျမငလ်င္ လႈပ္ရွားမႈမ်ား ျပပံု (ပံု-၁)၊ အင္အားႏွင့္ Depth အလိုက္ ေျမငလ်င္လႈပ္ရွားမႈမ်ား ျပပံု (ပံု -၂)

၂၀၁၈ ဇန္န၀ါရီ ၁ ရက္မွ စတင္ၿပီး ဇန္န၀ါရီ ၁၃ ရက္အထိ ျပည္တြင္းကုိ ဗဟိုျပဳၿပီး ငလ်င္ ၁၈ ႀကိမ္အထိ လႈပ္ခတ္ခဲ့ေပသည္။ အဆုိပါ ငလ်င္မ်ားထဲတြင္ ျဖဴးၿမိဳ႕အနီးကုိ ဗဟိုျပဳၿပီး လႈပ္ခတ္ခဲ့သည့္ အင္အားရစ္ခ်္တာစေကး ၆ အဆင့္ရွိ ငလ်င္သည္ အင္အားအျပင္းဆုံး ျဖစ္သည္။

ယင္းငလ်င္သည္ အင္အားျပင္းၿပီး ေဇာက္တိမ္တြင္ လႈပ္ခတ္ခဲ့ေသာ္လည္း ငလ်င္ဗဟုိခ်က္သည္ ပဲခူး႐ုိးမေတာအတြင္း ျဖစ္ပြားခဲ့သျဖင့္ ထိခိုက္ပ်က္စီးမႈမ်ား မရွိခဲ့ဘဲ ျပည္သူမ်ားအတြက္ သက္သာရာရခဲ့သည္။

“ဇန္န၀ါရီ ၁၂ ရက္မွာ လႈပ္သြားတဲ့ ငလ်င္က ပဲခူး႐ုိးမမွာရွိတဲ့ ျပတ္ေရြ႕က လႈပ္သြားတာ ရွိတယ္။ အရင္တုန္းကေတာ့ ျဖဴးငလ်င္တုိ႔ ဘာတုိ႔ေတာ့ ရွိတယ္။ အဲဒီနားေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ အခုဟာက ပဲခူး႐ုိးမဘက္မွာ ငလ်င္ငယ္ေလးေတြ မၾကာခဏေတာ့ လႈပ္တယ္။ ဗဟိုခ်က္က ႐ုိးမေပၚမွာ ျဖစ္ေနတဲ့အတြက္ လူေနသိပ္သည္းမႈ နည္းတယ္။ အေဆာက္အအုံလည္း နည္းတယ္။ စုံစမ္းၾကည့္တာေတာ့ ျဖဴးတုိ႔ ေတာင္ငူတုိ႔ဘက္မွာ အပ်က္အစီး မရွိဘူးလုိ႔ သိရတယ္။ အင္အားက ၆ ဒသမ ၀ ဆုိေတာ့ နည္းနည္းေတာ့ မ်ားတယ္။ လႈပ္တာက ေတာထဲမွာဆုိေတာ့ အပ်က္အစီးမမ်ားတာ ျဖစ္တယ္”ဟု မိုးေလ၀သႏွင့္ ဇလေဗဒညႊန္ၾကားမႈဦးစီးဌာနမွ ေဒါက္တာယဥ္မ်ဳိးမင္းေထြးက ေျပာၾကားသည္။

ငလ်င္ႀကီးလႈပ္ၿပီးေနာက္ အလတ္စား ငလ်င္ႏွင့္ အေသးစား ငလ်င္မ်ားသည္ ေနာက္ဆက္တြဲအေနျဖင့္ လႈပ္တတ္ၿပီး ယင္းငလ်င္မ်ားသည္ နာရီပုိင္း၊ ရက္ပုိင္း သီတင္းပတ္မွသည္ လပုိင္းအထိ ဆက္လက္ ျဖစ္ပြားႏိုင္သည္။ ပဲခူး႐ိုးမအတြင္း ရစ္ခ်္တာစေကး ၆ ျဖင့္ လႈပ္ခတ္ခဲ့ေသာ ငလ်င္၏ ေနာက္ဆက္တြဲ ငလ်င္သည္ ဇန္န၀ါရီ ၁၃ ရက္အထိ ခုနစ္ႀကိမ္အထိ လႈပ္ခတ္ထားေၾကာင္း သိရသည္။

“ဇန္န၀ါရီ ၁ ရက္က အခုခ်ိန္ထိ စုစုေပါင္း ငလ်င္ ၁၄ ႀကိမ္အထိ လႈပ္ခဲ့တယ္။ အင္အားျပင္း ငလ်င္ေတြမွာ ေနာက္ဆက္တြဲ ငလ်င္ေတြ ဆက္လႈပ္တယ္။ အခုငလ်င္ကေတာ့ တအားႀကီး အင္အားမမ်ားဘူး။ တခ်ဳိ႕ ႏုိင္ငံေတြမွာဆုိ အင္အား ၈ ေက်ာ္တဲ့အခါ ပုိၿပီးေတာ့ ေနာက္ဆက္တြဲ ငလ်င္လုိက္တာ မ်ားတယ္။ အခ်ိန္ကာလအားျဖင့္လည္း ၾကာတယ္။ အခု လႈပ္ခတ္သြားတဲ့ ငလ်င္ကလည္း ေနာက္ဆက္တြဲေလးေတြ ထပ္လႈပ္ႏုိင္တာကုိေတာ့ သတိျပဳဖုိ႔ လုိတယ္။ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာေတာ့ အဓိကျပတ္ေရြ႕ႀကီးကေတာ့ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ႀကီး ျဖစ္တယ္။ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕က ကမၻာ့ေျမငလ်င္ပညာရွင္ေတြ စိတ္၀င္စားတဲ့ ျပတ္ေရြ႕တစ္ခု ျဖစ္တယ္”ဟု ေဒါက္တာ ယဥ္မ်ဳိးမင္းေထြးက ေျပာၾကားသည္။

ထုိ႔ျပင္ ဇန္န၀ါရီ ၁၃ ရက္တြင္ ထန္းတစ္ပင္ၿမိဳ႕၏ အေရွ႕ေတာင္ဘက္ ႏွစ္မုိင္ခန္႔ အကြာကုိ ဗဟုိျပဳၿပီး အင္အားရစ္ခ်္တာစေကး ၃ ဒသမ ၉ အဆင့္ရွိ ငလ်င္လႈပ္ခတ္ခဲ့ၿပီး အင္အားနည္းေသာ္လည္း ဗဟိုခ်က္ႏွင့္ နီးသျဖင့္ ငလ်င္လႈပ္ခတ္မႈကုိ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရွိ ျပည္သူမ်ား သိသိသာသာ ခံစားခဲ့ရေပသည္။

“ငလ်င္ႀကီးေတြက အမ်ားႀကီးပဲ ၁၂ ရက္က လႈပ္ခဲ့တဲ့ ငလ်င္ကေတာ့ အေနာက္ပဲခူး႐ုိးမက လႈပ္တယ္။ ျပင္းအားက ၆ ရွိတယ္။ လႈပ္တဲ့ေနရာက ေတာေတာင္ထဲမွာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ လူေတြေနတဲ့ ရပ္ရြာေတြနဲ႔ ေ၀းတဲ့အတြက္ ကံေကာင္းတာေပါ့”ဟု ျမန္မာႏုိင္ငံေျမငလ်င္ေကာ္မတီမွ ေဒါက္တာမ်ဳိးသန္႔က ေျပာၾကားသည္။

၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ဇန္န၀ါရီ ၁၂ ရက္ (ေသာၾကာေန႔) နံနက္ေစာပိုင္းမွ ယခုအခ်ိန္အထိ ၄၈ နာရီအတြင္း ျမန္မာႏိုင္ငံတစ္၀န္း ငလ်င္ငယ္မ်ားစြာ လႈပ္ခတ္ခဲ့ပါသည္။ ပထမဆံုး ျဖစ္ရပ္ျဖစ္သည့္ ျဖဴးၿမိဳ႕ အေနာက္ေတာင္ဖက္ ပဲခူး႐ိုးမေဒသတြင္ ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ ပမာဏ ၆  ခန္႔ရွိ ငလ်င္ေနာက္ပိုင္း ယင္းပတ္၀န္းက်င္တြင္ ဆက္လက္ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ ငလ်င္ငယ္မ်ားကို ေနာက္ဆက္တြဲငလ်င္ (Aftershock) မ်ားဟု ျမန္မာႏိုင္ငံ ေျမငလ်င္ေကာ္မတီရွိ ဘူမိေဗဒပညာရွင္မ်ားက ထင္ျမင္ေၾကာင္း၊ သို႔ရာတြင္ ႏိုင္ငံ၏ အျခားေနရာမ်ားတြင္ ဆက္လက္ ျဖစ္ပြားေနေသာ ငလ်င္ငယ္မ်ားသည္ ပမာဏအားျဖင့္ ေသးငယ္ေသာ္လည္း ႏိုင္ငံတြင္ ငလ်င္မ်ားျဖစ္ပြားရသည့္ အေၾကာင္းရင္းျဖစ္သည့္ ေျမထုခ်ပ္မ်ား ပိုမိုလႈပ္႐ႈားလာမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း ျမန္မာႏိုင္ငံ ေျမငလ်င္ေကာ္မတီက ထုတ္ျပန္ထားသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ငလ်င္မ်ား လႈပ္ခတ္ရျခင္း၏ မူရင္းအေၾကာင္းခံမွာ အိႏၵိယသမုဒၵရာ ေျမထုခ်ပ္သည္ ျမန္မာေျမထုခ်ပ္ေအာက္သို႔ စိုက္၀င္ တြန္းတိုက္ေနျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ၿပီး ယင္းေၾကာင့္ စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕ႏွင့္ အျခားငလ်င္ျပတ္ေရြ႕မ်ား ျဖစ္ေပၚလာရေၾကာင္း၊ ေျမထုခ်ပ္ လႈပ္ရွားမႈေၾကာင့္ ငလ်င္ငယ္မ်ား ဆက္ကာ လႈပ္ရွားေနျခင္းသည္ ျဖစ္ေပၚေနေသာ ၀န္အား (Strain) ေလ်ာ့က်သြားေစၿပီး ငလ်င္ႀကီးမ်ား ျဖစ္ေပၚေစရန္ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးႏိုင္သည္ဟု ယူဆႏိုင္သကဲ့သို႔ ငလ်င္ႀကီးတစ္ရပ္ ျဖစ္ေပၚရန္ အေျခအေနရွိေနသည္ဟုလည္း ယူဆႏိုင္ေၾကာင္း၊ ငလ်င္သည္ ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္း၍ မရေသာ ေဘးအႏၲရာယ္ တစ္ရပ္ျဖစ္႐ံုသာမက ငလ်င္ေၾကာင့္ လူမေသဘဲ လူမ်ားေဆာက္လုပ္ထားေသာ အေဆာက္အအံုမ်ားေၾကာင့္သာ လူတို႔ ထိခိုက္ပ်က္စီးရသည္ျဖစ္ရာ အေဆာက္အအံုမ်ားအား စစ္ေဆးျပင္ဆင္ျခင္း၊ မိသားစုတို႔ ေနထိုင္ရာ ေနရာမ်ားတြင္ ျပဳတ္က်ႏိုင္ေသာ ပရိေဘာဂမ်ားအား စစ္ေဆးျပင္ဆင္ျခင္း၊ အေရးၾကံဳလွ်င္ ထိခိုက္မႈ အနည္းဆံုးျဖစ္ေအာင္ မည္သို႔ တံု႔ျပန္ေဆာင္ရြက္ၾကမည္ကို စဥ္းစားထားျခင္း၊ အစိုးရဌာနမ်ားကလည္း မိမိတို႔၏ ကာကြယ္ကူညီေရးအဖြဲ႕မ်ား ယႏၲရားမ်ားကို စဥ္းစား သိရွိသတိရွိျခင္းသည္ ယခုရက္မ်ားအတြင္း ျဖစ္ပြားေနေသာ ငလ်င္မ်ားအတြက္ မွန္ကန္ေသာ တုံ႔ျပန္မႈျဖစ္ေၾကာင္း ျမန္မာႏုိင္ငံ ေျမငလ်င္ေကာ္မတီက ထုတ္ျပန္ထားသည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ အဓိက ငလ်င္ႀကီးမ်ား ရွိသည့္အနက္ အေရးႀကီးဆုံးသည္ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ျဖစ္ေၾကာင္း၊ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕၏ ေတာင္ဘက္အစြန္ဆုံးပုိင္းသည္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ ႏွင့္ ကီလုိမီတာ ၂၅၊ ၃၀ ေလာက္ခန္႔သာ ကြာေ၀းသျဖင့္ အႏၲရာယ္ရွိေၾကာင္း၊ အဆုိပါ အနီးအနား၌ ၁၉၂၉ ခုႏွစ္တြင္ အင္အား ၇ ဒသမ ၃ ျဖင့္ ဆြာငလ်င္ စလႈပ္ခဲ့ေၾကာင္း၊ ၁၉၃၀ ေမ  ၅ ရက္တြင္ အင္အားရစ္ခ်္တာစေကး ၇ ဒသမ ၃ ျဖင့္ ပဲခူးငလ်င္ လႈပ္ခတ္ခဲ့ၿပီး ပဲခူးတြင္ လူ ၅၀၀ ေသဆုံးခဲ့ကာ ရန္ကုန္တြင္ လူ ၅၀ ေသဆုံးခဲ့ေၾကာင္း၊ ၁၉၃၀ ေမ ၅ ၿပီးေနာက္ ၁၉၃၀ ဒီဇင္ဘာတြင္ အင္အားရစ္ခ်္တာ စေကး ၇ ဒသမ ၃ ျဖင့္ ျဖဴးငလ်င္ ထပ္လႈပ္ခဲ့ေၾကာင္း အဆုိပါေနရာမ်ားတြင္ ငလ်င္ျပတ္ေရြ႕မ်ား၏ အခ်က္အလက္အရ လည္းေကာင္း အတိတ္တြင္ လႈပ္ခဲ့သည့္ ငလ်င္မ်ားအရေသာ္လ ည္းေကာင္း ႏွစ္ ၈၀၊ ၁၀၀၊ ၁၅၀ ပတ္လည္ကာလတြင္ ျပင္းအား ၇ ႏွင့္ ၇ အထက္ ျပန္လည္ လႈပ္ခတ္ႏုိင္ေၾကာင္း၊ ၁၉၃၀ မွ ၂၀၁၈ အထိ ႏွစ္ေပါင္း ၉၀ နီးပါးျဖစ္ေနေသာေၾကာင့္ ျပန္လႈပ္ရန္ အခြင့္အလမ္းမ်ားေနသျဖင့္ အႏၲရာယ္ရွိေၾကာင္း ေဒါက္တာမ်ဳိးသန္႔ က ေျပာၾကားသည္။

“စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ရဲ႕ ေျမာက္ဘက္ကုိ နည္းနည္း တက္သြားမယ္ဆုိရင္ ၀မ္းတြင္းေပါ့၊ ေနာက္ဆုံးလႈပ္ခဲ့တာက ၁၈၃၉ အင္း၀ငလ်င္ေပါ့။ ျပင္းအားက ၇ ဒသမ ၅ ေလာက္ဆုိေတာ့ ၁၈၃၉ ကေန အခု ၂၀၁၈ ဆုိေတာ့ အဲဒီေနရာက လႈပ္ခဲ့မယ္ဆုိရင္လည္း စုိးရိမ္ရတာပဲ၊ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ၁၉၅၆ မွာဆုိရင္ စစ္ကုိင္းငလ်င္ဆုိတာ ၾကားဖူးၾကမွာေပါ့။ ျပင္းအားကလည္း ၇ ပဲ။ လူေပါင္း ၅၀ ေက်ာ္ ၆၀ ေလာက္ ေသတယ္။ ဘယ္ေနရာက အႏၲရာယ္အကင္းဆုံးလည္းဆုိရင္ ၂၀၁၂ သပိတ္က်င္းငလ်င္ လႈပ္ခဲ့တဲ့ေနရာက အႏၲရာယ္အကင္းဆုံးပဲ လုိ႕ေတာ့ေျပာရမွာေပါ့။ လႈပ္ထားတာ မၾကာေသးဘူး။ က်န္တဲ့အပုိင္းေတြကေတာ့ သတိျပဳရမွာေပါ့”ဟု ေဒါက္တာမ်ဳိးသန္႔က ေျပာၾကားသည္။

၂၀၁၇ ခုႏွစ္ ဇန္န၀ါရီလမွ ဒီဇင္ဘာလအတြင္း ျပည္တြင္းကုိ ဗဟိုျပဳၿပီး အင္အားအနည္းငယ္ႏွင့္ အသင့္အတင့္ရွိ ေျမငလ်င္မ်ား အႀကိမ္ ၇၀ ခန္႔ လႈပ္ခတ္ခဲ့ၿပီး အဆုိပါ ငလ်င္မ်ားအနက္မွ ၂၀၁၇ မတ္ ၁၃ ရက္တြင္ တုိက္ႀကီးၿမိဳ႕၏ ငါးမုိင္ခန္႔အကြာကုိ ဗဟုိျပဳ၍ အင္အားရစ္ခ်္တာစေကး ၅ ဒသမ ၈ အဆင့္ရွိ ငလ်င္လႈပ္ခတ္ခဲ့ၿပီး တုိက္ႀကီးၿမိဳ႕နယ္အတြင္းရွိ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္း၊ ေထြအုပ္႐ုံးႏွင့္ အိမ္အခ်ဳိ႕ ထိခိုက္ပ်က္စီးမႈမ်ား ရွိခဲ့သည္။

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္ ၁၉၈၀ ျပည့္ႏွစ္မွ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္အတြင္း တည္ေဆာက္ခဲ့သည့္ အေဆာက္အအံုမ်ားသည္ ငလ်င္ဒဏ္ ခံႏုိင္ရည္ရွိမႈကုိ ထည့္သြင္းတြက္ခ်က္ တည္ေဆာက္ထားျခင္း မရွိေၾကာင္း ၂၀၁၆ ေအာက္တိုဘာ ၈ ရက္က ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ မင္းဓမၼလမ္းရွိ MCC ခန္းမတြင္ျပဳ လုပ္သည့္ ေျမငလ်င္ဆုိင္ရာ ဖုိရမ္တြင္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေတာ္စည္ပင္သာယာေရးေကာ္မတီ အင္ဂ်င္နီယာဌာနမွ လက္ေထာက္အင္ဂ်င္နီယာ ေဒၚႏွင္းအိ၀င္းက ေျပာၾကားသည္။

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕သည္ ျမန္မာႏုိင္ငံ ေျမာက္ပုိင္းမွ မုတၱမပင္လယ္ေကြ႕အထိ ကီလုိမီတာ ၁၀၀၀ ခန္႔ အကြာအေ၀းႏွင့္ သြယ္တန္းေနသည့္ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕အနီးတြင္ တည္ရွိၿပီး ၁၉၃၀ ျပည့္တြင္ လႈပ္ခတ္ခဲ့သည့္ အင္အား ၇ ရစ္ခ်္တာစေကးအဆင့္ရွိ ငလ်င္ေၾကာင့္ ပဲခူးၿမိဳ႕တြင္ လူဦးေရ ၅၀၀ ခန္႔ႏွင့္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္ လူဦးေရ ၅၀ ခန္႔ ေသဆုံးခဲ့ေၾကာင္း၊ ၁၉၃၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕၏ လူဦးေရသည္ ေလးသိန္းခန္႔သာ ရွိေသာ္လည္း လက္ရွိအခ်ိန္တြင္ လူဦးေရ ေျခာက္သန္းေက်ာ္ ရွိလာေသာေၾကာင့္ ေျမငလ်င္တစ္ခု လႈပ္ခတ္ဒဏ္ကုိ ခံစားရလွ်င္ ဆုံး႐ႈံးမႈႏွင့္ ပ်က္စီးမႈမ်ားကုိ မည္သူမွ် မခန္႔မွန္းႏုိင္ေပ။

“ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ အေဆာက္အအံုေတြ ေဆာက္တဲ့အခါ ၂၀၁၁-၂၀၁၂ ေလာက္မွာ အေဆာက္အအံုေတြ ေဆာက္တဲ့အခါ လုိက္နာရမယ့္ စံေတြကုိ ျမန္မာႏုိင္ငံ အင္ဂ်င္နီယာအသင္းနဲ႔ ေဆာက္လုပ္ေရး၀န္ႀကီးဌာနတုိ႔ ပူးေပါင္းထုတ္ျပန္ခဲ့တယ္။ အဲဒီေနာက္ပုိင္းမွာ အေဆာက္အအံုေတြ ငလ်င္ဒဏ္ခံႏုိင္တဲ့ ဟာေတြကုိ ထည့္သြင္းတြက္ခ်က္ ေဆာက္လုပ္လာၾကတယ္တယ္။ အဲဒီမတုိင္ခင္က ငလ်င္ဒဏ္ခံႏုိင္ဖုိ႔ ထည့္သြင္း တည္ေဆာက္ထားတာ မရွိေလာက္ဘူးလုိ႔ ထင္တယ္။ အခုရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ေဆာက္ထားတဲ့ အုိးအိမ္တိုက္တာေတြ ရွိတယ္။ ေနာက္ေဆာက္ထားတာေတြကလည္း ထည့္သြင္း စဥ္းစားထားတာ မရွိဘူးဆုိ ရင္ ၁၉၃၀ ငလ်င္တုန္းက ရန္ကုန္ၿမိဳ႕က လူ ၅၀ ေသတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္က အေဆာက္အဦးေတြလည္း သိပ္မရွိေသးဘူး။ အခု ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ လူဦးေရက သန္းေခါင္စာရင္းက                       ၄ ဒသမ ၅ သန္းေလာက္ ရွိတယ္။ ၁၉၃၀ ကေတာင္ လူ ၅၀ ေသခဲ့တယ္ဆုိရင္ အခုခ်ိန္မွာဆုိ မစဥ္းစား၀ံ့စရာေပါ့၊ သုိ႔ေသာ္လည္းပဲ အဲဒါႀကီးကုိသိၿပီး ေၾကာက္လန္႔ေနစရာ မလုိဘူး။ ငလ်င္က လူကုိ ေသေစတာ မဟုတ္ဘူး။ အေဆာက္အအံုေတြက လူကုိေသေစတာ၊ အခုႀကိဳတင္ကာကြယ္မူေတြအတြက္ လုပ္ေတာ့ လုပ္ေနၾကတယ္။ ေဆာက္လုပ္ေရး၀န္ႀကီးဌာနရယ္၊ ျမန္မာႏုိင္ငံ ေျမငလ်င္ဌာနရယ္၊ ျမန္မာႏုိင္ငံ အင္ဂ်င္နီယာအသင္းရယ္၊ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေတာ္ စည္ပင္သာယာေရးေကာ္မတီရယ္ ပူးေပါင္းၿပီးေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕နယ္ ေလး ငါးေျခာက္ၿမိဳ႕နယ္မွာ ငလ်င္ဒဏ္ ခံႏုိင္ရည္ ရွိ မရွိကုိ ေလ့လာမႈ လုပ္ေနတယ္။ ခံႏုိင္ရည္ မရွိဘူးဆုိရင္ ျပန္ျပဳျပင္ရမယ္။ ေဆး႐ုံတုိ႔၊ ေက်ာင္းေတြ အေျခခံအေဆာက္အအံုေတြကုိ စမ္းစစ္မႈေတြ လုပ္ေနတယ္။ မြမ္းမံလုိ႔ မရဘူးဆုိရင္ အသစ္ျပန္ေဆာက္ရမယ္။ ငလ်င္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ျပည္သူလူထုကုိ ေဟာေျပာပြဲေတြ မ်ားမ်ားလုပ္ေပးသင့္တယ္။ အခုလုိ ပူးေပါင္းမႈေတြ လုပ္ထားတဲ့အခါ ငလ်င္လႈပ္ခဲ့ရင္ ထုိက္သင့္တဲ့ ပမာဏကုိ ေလွ်ာ့ခ်ႏုိင္လိမ့္မယ္”ဟု ေဒါက္တာမ်ဳိးသန္႔ က ေျပာၾကားသည္။

ေျမငလ်င္ လႈပ္ခတ္မႈသည္ ေက်ာက္သားထုခ်ပ္ႏွစ္ခု တစ္ခုႏွင့္တစ္ခု တြန္းတုိက္မိရာမွ တစ္ခုမွ အျခားတစ္ခုေအာက္သုိ႔ ငုပ္လွ်ဳိး၀င္ေရာက္ၿပီး အေပၚတစ္ခုသည္ တြန္းတုိက္ခံရသည့္အတြက္ တြန္႔ေခါက္လာကာ အဆုိပါ တြန္းတုိက္သည့္ ေနရာတြင္ အားမ်ား တျဖည္းျဖည္း စုစည္းလာၿပီး စုစည္းမိေသာ အားမ်ား ႐ုတ္တရက္ ႐ုန္းကန္ကာ ျပန္႔ထြက္ၿပီး ေျမငလ်င္လႈပ္ခတ္ျခင္း ျဖစ္သည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံ အဖ်ားပုိင္း ကခ်င္ျပည္နယ္ ပူတာအုိအနီးမွ စတင္ခဲ့ၿပီး မုတၱမပင္လယ္ေကြ႕အထိ ေျမာက္မွေတာင္အထိ ရွိေနသည့္ စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕သည္ အဆုိးရြားဆုံး ငလ်င္ေၾကာႀကီးတစ္ခု ျဖစ္ေပသည္။ ထုိ႔ျပင္ စစ္ကုိင္းတုိင္းေဒသႀကီး၊ ကေလး၀အနီး ေတာင္-ေတာင္ေျမာက္ တန္းလ်က္တည္ရွိေနသည့္ ကေဘာ္ျပတ္ေရြ႕၊ ျပင္ဦးလြင္အနီးမွ စတင္ၿပီး ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕အနီး ေတာင္ေျမာက္တန္းလ်က္ တည္ရွိသည့္ ေက်ာက္ၾကမ္းျပတ္ေရြ႕၊ ရွမ္းျပည္နယ္ေျမာက္ပုိင္း အေရွ႕၊ အေနာက္ တန္းလ်က္ တည္ရွိေနသည့္ မုိးမိတ္ျပတ္ေရြ႕မ်ားသည္ ငလ်င္ေၾကာႀကီးမ်ား ျဖစ္ေပသည္။ ငလ်င္ျပတ္ေရြ႕အေသး ၄၀ ခန္႔ ရွိေသာေၾကာင့္ ငလ်င္ဒဏ္အား အခ်ိန္မေရြး ခံစားႏုိင္သည္။ ကမၻာေပၚတြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ေျမငလ်င္အႏၲရာယ္ အႀကီးမားဆံုးႏုိင္ငံမ်ား စာရင္းတြင္ ပါ၀င္ေနၿပီး ပမာဏႀကီးမားသည့္ အဓိက ေျမငလ်င္ေၾကာႀကီး ငါးခု ရိွသည္။ ထို႔ျပင္ မၾကာခဏ လႈပ္ရွားေနသည့္ ျပတ္ေရြ႕ေၾကာမ်ားစြာလည္း ရိွေနေၾကာင္း ျမန္မာႏုိင္ငံ ေျမငလ်င္ေကာ္မတီမွ သိရသည္။

ငလ်င္လႈပ္ခတ္ပါက အင္အား ၁ ရစ္ခ်္တာစေကး ၁ မွ ၄ ဒသမ ၉ အထိ လႈပ္ခတ္ပါက အနည္းငယ္ လႈပ္ခတ္ျခင္းျဖစ္ကာ ရစ္ခ်္တာစေကး ၅ မွ ၅ ဒသမ ၉ အထိ လႈပ္ခတ္မႈသည္ အင္အားအသင့္အတင့္ႏွင့္  ပ်က္စီးမႈ အနည္းငယ္ ရွိႏုိင္ၿပီး ရစ္ခ်္တာစေကး ၆ မွ ၇ ဒသမ ၅ အထိလႈပ္ခတ္ပါက အင္အားျပင္းအဆင့္ သတ္မွတ္ၿပီး အပ်က္အစီးမ်ားကာ ရစ္ခ်္တာစေကး ၇ ဒသမ ၆ ႏွင့္အထက္ လႈပ္ခတ္ေသာ ငလ်င္ကုိ အားအလြန္ျပင္းအျဖစ္ သတ္မွတ္ၿပီး ႀကီးမားေသာ ပ်က္စီးဆုံး႐ႈံးမႈမ်ား ျဖစ္ပြားႏုိင္ၿပီး ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ၇ ဒသမ ၅ အဆင့္ရွိ အားျပင္းငလ်င္အထိ လႈပ္ခတ္မႈရွိခဲ့ေၾကာင္း သိရသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ မီးေဘး၊ ေရေဘး၊ ေလေဘး၊ ငလ်င္ေဘး၊ ဆူနာမီေဘး၊ ေျမၿပိဳေဘး စသည့္ သဘာ၀ေဘးမ်ဳိးစုံ ျဖစ္ပြားႏိုင္သည့္ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ထိုေဘးအႏၲရာယ္မ်ားအနက္မွ ငလ်င္ေဘးအႏၲရာယ္သည္ ႀကိဳတင္ခန႔္မွန္း၍မ ရဘဲ ႀကိဳတင္သိရွိရျခင္းလည္း မရွိသျဖင့္ အလြန္အႏၲရာယ္ႀကီးမားသည့္ ေဘးအႏၱရာယ္တစ္မ်ဳိး ျဖစ္ေပသည္။

အင္အားျပင္း ငလ်င္မ်ားျဖစ္ေပၚလာပါကလည္း ပ်က္စီးဆုံး႐ႈံးမႈ ႀကီးမားတတ္ၿပီး ေနာက္ဆက္တြဲ ငလ်င္ငယ္မ်ား (Aftershock) လႈပ္ျခင္း၊ ေရကာတာႀကီးမ်ား က်ဳိးပ်က္၍ ေရလႊမ္းျခင္း၊ ေတာင္ၿပိဳျခင္း၊ ေျမၿပိဳ ျခင္း၊ ဆူနာမီေရလႈိင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚႏိုင္ျခင္း၊ ႐ုတ္တရက္ လွ်ပ္စစ္ႀကိဳးမ်ား ပူးသြားျခင္းေၾကာင့္ လွ်ပ္စစ္မီးပြားမွ တစ္ဆင့္ မီးေလာင္ျခင္း၊ ေလာင္စာဆီ၊ ဓာတ္ေငြ႕ပိုက္မ်ား ပ်က္စီးရာမွတစ္ဆင့္ မီးေလာင္ကြၽမ္းျခင္း စသည့္  ေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ဳိးမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစႏိုင္ေၾကာင္း လူမႈ၀န္ထမ္းကယ္ဆယ္ေရးႏွင့္ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရး ၀န္ႀကီးဌာနမွ ထုတ္ျပန္ထားသည္။

ငလ်င္အႏၲရာယ္ မျဖစ္ပြားပီ မိမိအိမ္တြင္ ၿပိဳက်၊ ျပဳတ္က်၊ ကြဲရွႏိုင္ေသာ ပစၥည္းမ်ား၊ တြဲေလာင္းက်ေနေသာ အရာမ်ားကို အႏၲရာယ္မျဖစ္ေစရန္ ျမဲျမံေအာင္ ျပဳလုပ္ထားရန္၊ မိသားစုသုံး အေရးေပၚပစၥည္းမ်ား၊ အေရးႀကီး စာရြက္စာတမ္းမ်ားကို ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ထားရန္ မိမိအိမ္၏ ခိုင္ခံ့မႈကို ပုံမွန္စစ္ေဆးၿပီး ေတာင့္တင္းခိုင္မာေအာင္ ျပဳလုပ္ထားၿပီး၊ ငလ်င္လႈပ္ပါက ငါးစကၠန္႔အတြင္း အေဆာက္အအုံအျပင္သို႔ ေရာက္ႏိုင္ပါက ေျပးထြက္ပါ။ မေျပးထြက္ႏိုင္ပါက ခိုင္ခံ့သည့္ စားပြဲ၊ ခုတင္ေအာက္တြင္ လည္းေကာင္း၊ အခန္း၏ ေထာင့္ေနရာမ်ားတြင္ လည္းေကာင္း အကာအကြယ္ယူ၍ ေနပါ၊ ျမင့္မားေသာ အေဆာက္အအုံ၊ လွ်ပ္စစ္မီးႀကိဳး၊ ဓာတ္တိုင္မ်ား၊ သစ္ပင္မ်ား၊ ၿပိဳက်ႏိုင္ေသာ အရာမ်ားႏွင္‌့ ေ၀းရာသို႔ေျပးပါ။ ကြင္းျပင္မ်ားတြင္ ေခတၱခိုလႈံမႈမ်ား ျပဳလုပ္ရန္လည္း လူကယ္က ထုတ္ျပန္ထားေပးသည္။

မီးအသုံးျပဳေနစဥ္ ငလ်င္လႈပ္ပါက မီးေတာက္ၿငႇိမ္းသတ္ျခင္း၊ မီးခလုတ္မ်ား ပိတ္ျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္သင့္ၿပီး၊ ဆိုင္ကယ္၊ ကား စသည္တို႔ ေမာင္းႏွင္ေနခ်ိန္ ျဖစ္ပါက အရွိန္ေလွ်ာ့ၿပီး ေဘးကင္းရာေနရာတြင္ ရပ္ထားသင့္ေပသည္။ ငလ်င္လႈပ္ေနခ်ိန္တြင္ အေဆာက္အအုံထဲသို႔ ေျပး၀င္ျခင္း၊ ဓာတ္ေလွကား အသုံးျပဳျခင္းမ်ားကုိ ေရွာင္ရွားသင့္ေၾကာင္း၊ ငလ်င္လႈပ္ၿပီးေနာက္ အေဆာက္အအုံ၏ ခိုင္ခံ့မႈကို စစ္ေဆးျခင္းမျပဳဘဲ မ၀င္ပါႏွင့္၊ ျမစ္ကမ္းပါး၊ ေတာင္ေစာင္းမ်ားသုိ႔ သြားေရာက္ျခင္းကုိ ေရွာင္ၾကဥ္သင့္ေပသည္ အဘယ္ေၾကာင့္ဆုိေသာ္ ေျမၿပိဳျခင္းမ်ား ျဖစ္ပြားႏုိင္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ဆည္၊ ေရေလွာင္ကန္မ်ားအနီးတြင္ မေနပါႏွင္‌့။ ဆည္က်ဳိးေပါက္ၿပီး ေရႀကီးႏိုင္သည္။

ငလ်င္အႏၲရာယ္သည္ မည္သည့္အခ်ိန္ မည္သည့္ေနရာကုိ ဗဟိုျပဳၿပီး လႈပ္ခတ္မည္ကုိ လက္ရွိအခ်ိန္ထိ ပညာရွင္မ်ား ထြက္ထုတ္ႏုိင္ျခင္း မရွိေသးဘဲ ငလ်င္ႀကီးလႈပ္ခတ္ခဲ့သည့္ ေနရာမ်ားတြင္ ျပန္လည္လႈပ္ခတ္ႏုိင္သည့္ အေျခအေနကုိသာ ခန္႔မွန္းႏုိင္သျဖင့္ ငလ်င္လႈပ္ခတ္ခဲ့ပါက ျပည္သူမ်ားအေနျဖင့္ ေရွာင္ရန္၊ ေဆာင္ရန္မ်ားကုိ လုိက္နာက်င့္သုံးၿပီး ငလ်င္ေဘးကုိ ႀကိဳတင္ကာကြယ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ထားသင့္ေပသည္။

ျဖဴးၿမိဳ႕၏ အေနာက္-အေနာက္ေတာင္ဘက္ ၁၇ မုိင္ခန္႔အကြာကုိ ဗဟိုျပဳ၍ လႈပ္ခတ္ခဲ့သည့္ အင္အားရစ္ခ်္တာစေကး ၆ အဆင့္ရွိ ငလ်င္အပါအ၀င္ ႏွစ္ပတ္အတြင္း ငလ်င္ ၁၅ ႀကိမ္ လႈပ္ခတ္ခဲ့

ျဖဴးၿမိဳ႕တြင္ ဇန္န၀ါရီ ၁၂ ရက္က လႈတ္ခတ္ခဲ့သည့္ ငလ်င္အား တိုင္းတာထားစဥ္

ျဖဴးၿမိဳ႕၏ အေနာက္-အေနာက္ေတာင္ဘက္ ၁၇ မုိင္ခန္႔အကြာကုိ ဗဟိုျပဳၿပီး လႈပ္ခတ္ခဲ့သည့္ အင္အားရစ္ခ္တာစေကး ၆ အဆင့္ရွိ ငလ်င္အပါအ၀င္ ႏွစ္ပတ္တာ ကာလအတြင္း ငလ်င္ ၁၅ ႀကိမ္အထိ လႈပ္ခတ္ခဲ့ေၾကာင္း မုိးေလ၀သႏွင့္ ဇလေဗဒ ညႊန္ၾကားမႈ ဦးစီးဌာန ေျမငလ်င္ဌာနခြဲမွ ဒုတိယညႊန္ၾကားေရးမွဴး ေဒါက္တာ ယဥ္မ်ိဳးမင္းေထြးက ေျပာၾကားသည္။

“ဇန္န၀ါရီ ၁ ရက္က အခုခ်ိန္ထိ စုစုေပါင္း ငလ်င္ ၁၄ ႀကိမ္အထိ လႈပ္ခဲ့တယ္။ အင္အားျပင္းငလ်င္ေတြမွာ ေနာက္ဆက္တြဲ ငလ်င္ေတြ ဆက္လႈပ္တယ္။ အခုငလ်င္ကေတာ့ တအားႀကီး အင္အားမမ်ားဘူး။ တခ်ဳိ႕ႏုိင္ငံေတြမွာဆုိ အင္အား ရွစ္ေက်ာ္တဲ့အခါ ပုိၿပီးေတာ့ ေနာက္ဆက္တြဲငလ်င္လုိက္တာ မ်ားတယ္။ အခ်ိန္ကာလ အားျဖင့္လည္း ၾကာတယ္။ အခုလႈပ္ခတ္သြားတဲ့ ငလ်င္ကလည္း ေနာက္ဆက္တြဲေလးေတြ ထက္လႈပ္ႏုိင္တာကုိေတာ့ သတိျပဳဖုိ႔လုိတယ္။ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာေတာ့ အဓိက ျပတ္ေရြ႕ႀကီးေတာ့ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ႀကီး ျဖစ္တယ္။ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕က ကမၻာ့ေျမငလ်င္ပညာရွင္ေတြ စိတ္၀င္စားတဲ့ ျပတ္ေရြ႕တစ္ခုျဖစ္တယ္” ဟု ေဒါက္တာယဥ္မ်ိဳးမင္းေထြးက ေျပာၾကားသည္။

အဆုိပါ လႈပ္ခတ္ခဲ့သည့္ ငလ်င္မ်ားသည္ ဇန္န၀ါရီ ၁ ရက္တြင္ ၃ ဒသမ ၉ ရစ္ခ္ တာစေကး၊ ဇန္န၀ါရီ ၂ ရက္တြင္  ၄ ဒသမ ၀ ႏွင့္ ၃ ဒသမ ၇ ရစ္ခ္တာစေကးရွိ ငလ်င္ႏွစ္ခု၊ ၄ ရက္ေန႔တြင္ ရစ္ခ္တာစေကး ၄ ဒသမ ၆၊ ဇန္န၀ါရီ ၆ ရက္တြင္ ရစ္ခ္တာစေကး ၃ ဒသမ ၇၊ ဇန္န၀ါရီ ၇ရက္တြင္ ရစ္ခ္တာစေကး ၄ ဒသမ ၀ ႏွင့္ ၅ ဒသမ ၈ အဆင့္ရွိ ငလ်င္ႏွစ္ခု၊ ဇန္န၀ါရီ ၁၀ ရက္တြင္ ရစ္ခ္တာစေကး ၄ ဒသမ ၁ ၊ ဇန္န၀ါရီ ၁၂ ရက္တြင္ ျဖဴးၿမိဳ႕၏ အေနာက္-အေနာက္ေတာင္ဘက္ (၁၇)မိုင္ ခန္႔အကြာ) ကို ဗဟိုျပဳ၍ အင္အားရစ္(ခ္)တာ စေကး(၆ဒသမ၀) အဆင့္ရွိ ငလ်င္လႈပ္ခတ္ခဲ့ၿပီး ေနာက္ဆက္တြဲ ငလ်င္အျဖစ္ ရစ္ခ္တာ စေကး ၅ ဒသမ ၃ အဆင့္ရွိ ငလ်င္သုံးခုႏွင့္၊ ရစ္ခ္တာစေကး ၄ ဒသမ ၇ႏွင့္ ၄ ဒသမ ၆ အဆင့္ရွိ ငလ်င္မ်ားလႈပ္ခတ္ခဲ့ သည္။ ထုိ႔ျပင္ ဇန္န၀ါရီ ၁၂ ရက္ ေန႔လယ္ ၁ နာရီ ၅၉မိနစ္ ၄၈ စကၠန္႔အခ်ိန္တြင္ ဟုမၼလင္းၿမိဳ႕၏ အေရွ႕ေျမာက္ဘက္ ၂၃ မုိင္ခန္႔အကြာကုိ ဗဟုိျပဳၿပီး အင္အားရစ္ခ္တာစေကး ၄ ဒသမ ၃ အဆင့္ရွိ ငလ်င္တစ္ခု လႈပ္ခတ္ခဲ့သျဖင့္ စုစုေပါင္း ငလ်င္လႈပ္ခတ္မႈ ၁၅ ႀကိမ္အထိ ရွိၿပီျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

“ဇန္န၀ါရီ ၁၂ ရက္မွာ လႈပ္သြားတဲ့ငလ်င္က ပဲခူး႐ိုးမမွာရွိတဲ့ ျပတ္ေရြ႕က လႈပ္သြားတာရွိတယ္။ အရင္တုန္းကေတာ့ ျဖဴးငလ်င္တုိ႔ ဘာတုိ႔ေတာ့ရွိတယ္။ အဲ့နားေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ အခုဟာက ပဲခူး႐ိုးမဘက္မွာ ငလ်င္ငယ္ေလးေတြ  မၾကာခဏေတာ့ လႈပ္တယ္။ ဗဟိုခ်က္က ႐ိုးမေပၚမွာ ျဖစ္ေနတဲ့အတြက္ လူေနသိပ္သည္းမႈ နည္းတယ္။ အေဆာက္အအုံလည္း နည္းတယ္။ စုံစမ္းၾကည့္တာေတာ့ ျဖဴးတုိ႔ ေတာင္ငူတုိ႔ဘက္မွာ အပ်က္အစီး မရွိဘူးလုိ႔ သိရတယ္။ အင္အားက ၆ ဒသမ ၀ ဆုိေတာ့ နည္းနည္းေတာ့မ်ားတယ္။ လႈပ္တာက ေတာထဲမွာဆုိေတာ့ အပ်က္အစီး မမ်ားတာ ျဖစ္တယ္” ဟု ေဒါက္တာယဥ္မ်ဳိးမင္းေထြးက ေျပာၾကားသည္။

ဒီဇင္ဘာ ၁၂ ရက္ေန႔ နံနက္ ၀၀ နာရီ ၅၆ မိနစ္၊ ၂၃ စကၠန္႔တြင္ လႈပ္ခတ္ခဲ့သည့္ ငလ်င္သည္ ေဇာက္တိမ္ငလ်င္ျဖစ္ၿပီး အနက္ ၁၀ ကီလုိမီတာသာရွိေၾကာင္း၊ ယင္းငလ်င္ လႈပ္ခတ္ခဲ့သည့္ ျပတ္ေရြ႕သည္ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ မျဖစ္ႏုိင္ဘဲ ပဲခူး႐ိုးမ အေနာက္ျပတ္ေရြ႕ ျဖစ္ႏုိင္ေၾကာင္း၊ အေသးစိတ္ သိရွိႏုိင္ရန္အတြက္ ေလ့လာမႈမ်ား ျပဳလုပ္ရမည္ျဖစ္ေၾကာင္း မုိးေလ၀သႏွင့္ ဇလေဗဒညႊန္ၾကားမႈ ဦးစီးဌာနမွ ညႊန္ၾကားေရးမွဴးခ်ဳပ္ ေဒါက္တာ ဦးေက်ာ္မုိးဦးက ေျပာၾကားသည္။

အင္အားျပင္းငလ်င္ လႈပ္ခတ္ခဲ့မႈေၾကာင့္ အဆိုပါေနရာအနီးတြင္ တည္ရွိေသာ ေဇာင္းတူ၊ ရဲႏြယ္၊ ကြန္းေခ်ာင္း၊ ခေပါင္း၊ ေရႊက်င္၊ ျဖဴးေခ်ာင္း၊ ေသာက္ေရခပ္ (၂) ေရအား လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အားေပး စက္႐ုံမ်ား၏ တမံမ်ား၊ ေရယူအေဆာက္အအုံမ်ား၊ Switchyard မ်ား၊ ၀န္ထမ္းအိမ္ရာႏွင့္ ဆက္စပ္အေဆာက္အအုံမ်ား ထိခိုက္ပ်က္စီးမႈ မရွိေၾကာင္း လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ ၀န္ႀကီးဌာနမွ ထုတ္ျပန္ထားသည္။

ငလ်င္လႈပ္ခတ္ခဲ့မႈကုိ ျဖဴး၊ ေတာင္ငူ၊ ျပည္၊ ပဲခူး၊ လက္ပံတန္း၊ ေနျပည္ေတာ္၊ ရန္ကုန္တုိင္းအတြင္း တာေမြ၊ စမ္းေခ်ာင္း၊ ၾကည့္ျမင္တုိင္၊ လိႈင္ အစရွိသည့္ ၿမိဳ႕နယ္အမ်ားစုတြင္ ငလ်င္လႈပ္ခတ္မႈကုိ သိသိသာသာ ခံစားခဲ့ရေၾကာင္း သိရသည္။

ငလ်င္အႏၲရာယ္သည္ ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္းတြက္ဆမႈ မျပဳလုပ္သည့္ သဘာ၀ေဘး အႏၲရာယ္ တစ္ခုျဖစ္ၿပီး ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ငလ်င္ေၾကာႀကီး ငါးခုႏွင့္ ငလ်င္ငယ္ အခု ၄၀ ခန္႔ရွိၿပီး ငလ်င္အႏၲရာယ္ကုိ အခ်ိန္မေရြး က်ေရာက္ႏုိင္ေသာ ေဒသတစ္ခုျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

ငလ်င္လႈပ္ခတ္ပါက အင္အား ၁ ရစ္ခ်္ တာစေကး ၁ မွ ၄ ဒသမ ၉ အထိလႈပ္ခတ္ပါက အနည္းငယ္ လႈပ္ခတ္ျခင္းျဖစ္ကာ ရစ္ခ်္တာစေကး ၅ မွ ၅ ဒသမ ၉အထိ လႈပ္ခတ္မႈသည္ အင္အားအသင့္အတင့္ႏွင့္  ပ်က္စီးမႈ အနည္းအငယ္ရွိႏုိင္ၿပီး ရစ္ခ်္တာစေကး ၆ မွ ၇ ဒသမ ၅ အထိလႈပ္ခတ္ပါက အင္အားျပင္းအဆင့္ သတ္မွတ္ၿပီး အပ်က္အစီးမ်ားကာ ရစ္ခ်္တာစေကး ၇ ဒသမ ၆ႏွင့္ အထက္ လႈပ္ခတ္ေသာငလ်င္ကုိ အားအလြန္ျပင္းအျဖစ္ သတ္မွတ္ၿပီး ႀကီးမားေသာ ပ်က္စီးဆုံး႐ႈံးမႈမ်ား ျဖစ္ပြားႏုိင္ၿပီး ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ၇ ဒသမ ၅ အဆင့္ရွိ အားျပင္းငလ်င္အထိ လႈပ္ခတ္မႈရွိခဲ့ေၾကာင္း သိရသည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံ၏ အဓိကျပတ္ေရြ႕ေၾကာ ျဖစ္ေသာ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕သည္ ေဘးတုိက္ျပတ္ေရြ႕ျဖစ္သျဖင့္ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ေၾကာင့္ ငလ်င္လႈပ္ခတ္ခဲ့သည္ရွိေသာ္ အထက္ေအာက္လႈပ္ရွားမႈထက္ ေဘးတုိက္လႈပ္ရွားမႈမ်ားကုိ ပုိ၍ခံစားရမည့္အျပင္ ပုိ၍ထိခုိက္ပ်က္စီးမႈ မ်ားမည္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ထုိ႔ေၾကာင့္ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ တစ္ေလွ်ာက္ရွိ ၿမိဳ႕ႀကီးမ်ားျဖစ္ေသာ ျမစ္ႀကီးနား၊ တေကာင္း၊ သပိတ္က်င္း၊ စစ္ကုိင္း၊ မႏၲေလး၊ ေနျပည္ေတာ္၊ ေတာင္ငူ၊ ျဖဴး၊ ပဲခူးတုိ႔တြင္ ယခုကဲ့သုိ႔ အင္အားျပင္းထန္ေသာ ငလ်င္ႀကီးမ်ား လႈပ္ခတ္ခဲ့ပါက ေဘးအႏၲရာယ္ႀကီးမ်ားစြာ က်ေရာက္မည္ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ေၾကာ အင္း၀အပုိင္းတြင္ ငလ်င္လႈပ္ခတ္ခဲ့သည္မွာ ႏွစ္ေပါင္းရာခ်ီ ၾကာျမင့္ေနၿပီ ျဖစ္သည့္အတြက္ ထပ္မံလႈပ္ခတ္ရန္ အခြင့္အလမ္းမ်ားေနရာ ယင္းေနရာတြင္ ျပည္တြင္းျပည္ပ ပညာရွင္မ်ား ပူးေပါင္းေလ့လာမည္

စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ေၾကာ အင္း၀အပုိင္းတြင္ ငလ်င္လႈပ္ခတ္ခဲ့သည္မွာ ႏွစ္ေပါင္းရာခ်ီ ၾကာျမင့္ေနၿပီ ျဖစ္သည့္အတြက္ ထပ္မံလႈပ္ခတ္ရန္ အခြင့္အလမ္း မ်ားသည့္အတြက္ ယင္းေနရာတြင္ ျပည္တြင္းျပည္ပ ပညာရွင္မ်ား ပူးေပါင္း၍ ေလ့လာမႈမ်ား ျပဳလုပ္သြားမည္ျဖစ္ေၾကာင္း ျမန္မာႏုိင္ငံ ငလ်င္ေကာ္မတီမွ သိရသည္။

“စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ကေတာ့ Detail Mapping ေပါ့။ ဘူမိေဗဒပညာရွင္ေတြ ႏုိင္ငံတကာနဲ႔ ေပါင္းၿပီးေတာ့ အထူးသျဖင့္ ငလ်င္ႀကီးႀကီးမားမား လႈပ္ႏုိင္တဲ့ အပုိင္းေတြေပါ့။ စစ္ကုိင္းျပတ္ေရြ႕ေပၚမွာရွိတဲ့ ပဲခူးအပုိင္းကေတာ့ ေတာ္ေတာ္ေလး ၿပီးၿပီဆုိေတာ့ လုပ္ထားၿပီးသေလာက္ ရွိေနၿပီ။ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ေနာက္တစ္ေနရာ စိုးရိမ္တာက မႏၲေလး၊ အမရပူရ။ အင္း၀ငလ်င္ဆုိတာ ၁၈၃၉ ခုႏွစ္က လႈပ္ခဲ့တာ။ လႈပ္မယ္ဆုိရင္ ဒီေကာင္က ေတာ္ေတာ္ေလးကို အခြင့္အလမ္းမ်ားတယ္။ အဲဒီအပုိင္းကို သိပ္မသိၾကေသးဘူး။ အဲဒီအပုိင္းကို ၂၀၁၉ မွာ အဲဒီေနရာကို Focus လုပ္ၿပီးေတာ့ ေလ့လာဖို႔ သေဘာတူၾကတယ္” ဟု ျမန္မာႏုိင္ငံ ငလ်င္ေကာ္မတီဒုဥကၠ႒ ေဒါက္တာမ်ဳိးသန္႔က ေျပာၾကားသည္။

ယင္းသို႔ ေလ့လာမႈမ်ားတြင္ GPS ျဖင့္ ေလ့လာျခင္း၊ Air Bomb lighter၊ Resolution ေကာင္းမြန္သည့္ ေကာင္းကင္ဓာတ္ပံုရရန္ ႐ိုက္ကူးျခင္း၊ Seismic Survey တို႔ ျပဳလုပ္သြားမည္ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

“အင္း၀က ေနာက္ဆံုးလႈပ္ခဲ့တာ ၁၈၃၉။ သူ႔ကို ေရြးခ်ယ္လုိက္တာက အၾကမ္းဖ်င္း သူ႔ကို သုေတသန လုပ္ၾကည့္လုိက္တာက အင္အား ရွစ္ေလာက္အထိ ရွိခဲ့လိမ့္မယ္လို႔ ယူဆတာေပါ့။ လႈပ္ခဲ့တာကလည္း ၾကာေနၿပီ။ ႏွစ္ေပါင္း ရာေတာင္ခ်ီသြားၿပီ။ အခုအခ်ိန္ လႈပ္မယ္ဆုိရင္ေတာ့ ၇ ဒသမ ၆ ျပင္းအား တစ္ခုခုေပါ့။ ဒါေၾကာင့္ အဲဒီအပုိင္းကို ပုိၿပီးေတာ့ Focus လုပ္လုိက္တာပါ။ ဒီဘက္က ပဲခူးတို႔ ဘာတို႔က ေတာ္ေတာ္ေလး အတန္အသင့္ ေလ့လာၿပီးသေလာက္ ျဖစ္သြားတာေပါ့” ဟု ေဒါက္တာမ်ဳိးသန္႔က ဆိုသည္။

“စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕ေၾကာ၊ အင္း၀အပုိင္းက ဘယ္ကစမလဲဆုိေတာ့ ေတာင္၊ ေျမာက္ အမရပူရ အင္း၀ေလာက္ကေန ေနျပည္ေတာ္နားအထိ။ အင္း၀ကေနၿပီးေတာ့ ေနျပည္ေတာ္ အထိဆုိရင္ အဲဒီအေပၚမွာရွိတဲ့ ၿမိဳ႕ေတြကေတာ့ နည္းနည္းေလး အႏၲရာယ္ရွိတာေပါ့” ဟု ၎က ဆက္လက္ေျပာ ၾကားသည္။