<

ေျမာက္ကိုရီးယားအား ႏ်ဴကလီးယားလက္နက္ စြန္႔လႊတ္ေစေရးအတြက္ ဆယ္စုႏွစ္မ်ားခ်ီလ်က္ ႀကိဳးပမ္းမႈ

ဆယ္စုႏွစ္ သုံးခုနီးပါးၾကာေအာင္ အေမရိကန္သမၼတ အဆက္ဆက္၊ အျခားကမၻာ့ ေခါင္းေဆာင္မ်ားႏွင့္ ကုလသမဂၢတို႔က ေျမာက္ကိုရီးယားအား  ႏ်ဴကလီးယားလက္ နက္စီမံကိန္းကို စြန္႔လႊတ္ရန္ ေခ်ာ့တစ္ခါ ေျခာက္တစ္လွည့္ျဖင့္ ႀကိဳးပမ္းခဲ့ၾကေသာ္လည္း အခ်ည္းႏွီးသာ ျဖစ္ခဲ့သည္။

ယခုအခါ ေဒၚနယ္ထရန္႔က ေျမာက္ကိုရီးယားေခါင္းေဆာင္ ကင္ဂ်ဳံအြန္ႏွင့္ ဇြန္ ၁၂ ရက္တြင္ စင္ကာပူတြင္ ျပဳလုပ္မည့္ မေမွ်ာ္လင့္ဘဲျဖစ္လာသည့္ ထိပ္သီးေဆြးေႏြးပြဲ၌ ေတြ႕ဆုံကာ သူ၏ေရွ႕မွ သမၼတမ်ား မေအာင္ျမင္ခဲ့ေသာ သေဘာတူညီခ်က္ ရရွိေရးအတြက္ ႀကိဳးပမ္းမည္ျဖစ္သည္။

ယခင္ ႀကိဳးပမ္းမႈမ်ားကို ေအာက္ပါအတိုင္း ေတြ႕ႏိုင္သည္။

■ သေဘာတူခဲ့သည့္ မူေဘာင္

ေျမာက္ကိုရီးယားသည္ ၁၉၈၅ ခုႏွစ္ တြင္ ႏ်ဴကလီးယားမျပန္႔ပြားေရးသေဘာတူ စာခ်ဳပ္ (NPT) ၌ ပါ၀င္ခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ သေဘာတူညီခ်က္ႏွင့္ပတ္သက္၍ လွည့္စားခဲ့သည္ဟူသည့္ သံသယမ်ား ႀကီးထြားလာသည္။

၁၉၈၉ ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္ၿဂိဳဟ္တု ဓာတ္ပုံမ်ားက ယုံျဗြန္းရွိ ႏ်ဴကလီးယား စက္႐ုံတစ္႐ုံကို ေဖာ္ထုတ္ျပသခဲ့သည္။

ေနာက္ေလးႏွစ္ၾကာေသာအခါ ေျမာက္ကိုရီးယားက ၎အေနျဖင့္ NTP မွ ႏုတ္ထြက္ေၾကာင္း ေၾကညာခဲ့ၿပီး အေမရိကန္က ညႇိႏႈိင္းေဆြးေႏြးရန္ ႀကိဳးပမ္းခဲ့သည္။

၁၉၉၄ ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလတြင္  ကလင္တန္အစိုးရလက္ထက္၌ လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့ၿပီး ‘သေဘာတူခဲ့သည့္ မူေဘာင္’ဟု ေခၚဆိုေသာ သေဘာတူညီခ်က္တစ္ရပ္ေအာက္၌ ေျမာက္ကိုရီးယားသည္ တည္ရွိ ဆဲ ႏ်ဴကလီးယားစက္႐ုံမ်ားကို ရပ္ဆိုင္းထားရန္အျပင္ အခါအားေလ်ာ္စြာ ဖ်က္သိမ္းရန္အထိပင္ သေဘာတူခဲ့သည္။ ယင္းႏ်ဴကလီးယားစက္႐ုံမ်ားသည္ ပလူတိုနီယမ္ကို အလြယ္တကူ ထုတ္ႏိုင္ေသာ္လည္း ေျမာက္ကိုရီးယားက ယင္းတို႔အား လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အား ထုတ္ယူရန္သာ ရည္ရြယ္ျခင္းျဖစ္ေၾကာင္း ေျပာၾကားခဲ့သည္။

အေမရိကန္သည္ အေပးအယူသေဘာ ျဖင့္ တစ္ႏွစ္လွ်င္ အျခားနည္းလမ္းမွ ရသည့္ စြမ္းအင္အျဖစ္ ေလာင္စာဆီ တန္ခ်ိန္ ၅၀၀,၀၀၀ ေပးရန္အျပင္ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္သို႔ အေရာက္တြင္ ႏ်ဴကလီးယားလက္နက္ မလုပ္ႏိုင္သည့္ Light-Water ဓာတ္ေပါင္းဖိုႏွစ္ခု တည္ေဆာက္ေပးရန္ ကတိေပးခဲ့ရသည္။

ကြန္ဂရက္တြင္ ရီပက္ဘလီကင္တို႔အၾကား မလိုလားမႈမ်ားေၾကာင့္ မ်ားစြာေသာ ေလာင္စာဆီမ်ားကို သေဘၤာျဖင့္ ပို႔ေပးမႈမ်ား ၾကန္႔ၾကာခဲ့ၿပီး Light-Water ဓာတ္ေပါင္း ဖိုႏွစ္ခု တည္ေဆာက္ေပးေရးသည္လည္း ႏွစ္အတန္ၾကာေအာင္ ေရႊ႕ဆိုင္းထားရသည္။ ေနာက္ဆုံးတြင္ အေမရိကန္က ေျမာက္ကိုရီးယားကို ယူေရနီယမ္သန္႔စင္ေရးစီမံခ်က္အား လွ်ဳိ႕၀ွက္ေဆာင္ရြက္ေနသည္ဟု စြပ္စြဲခဲ့ၿပီးေနာက္ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္တြင္ သေဘာတူညီခ်က္ က်ဳိးပ်က္သြားခဲ့ရသည္။

၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ဇြန္ ၁၀ ရက္က စင္ကာပူ၌ အေမရိကန္-ေျမာက္ကိုရီးယား ထိပ္သီးေဆြးေႏြးပြဲမတိုင္မီ မီဒီယာအသိအမွတ္ျပဳကတ္မ်ား ထုတ္ယူရန္အတြက္ ဂ်ာနယ္လစ္မ်ား တန္းစီေနစဥ္ (Photo: AFP)

■ ေျခာက္ႏိုင္ငံေဆြးေႏြးပြဲ

၂၀၀၃ ခုႏွစ္တြင္ စတင္သည့္ ေျခာက္ ႏုိင္ငံ ေဆြးေႏြးပြဲကို တ႐ုတ္က အိမ္ရွင္အျဖစ္ လက္ခံခဲ့ၿပီး ေျမာက္ကိုရီးယား၊ ေတာင္ကိုရီးယား၊ ႐ုရွား၊ ဂ်ပန္ႏွင့္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံတို႔ တက္ေရာက္ခဲ့သည္။ အတိုင္းအတာ က်ယ္ေျပာေသာ သေဘာတူညီခ်က္မ်ားကို ညိႇႏိႈင္းရျခင္းႏွင့္အတူ ေဆြးေႏြးပြဲမ်ားကို ၂၀၀၅ ခု ႏွစ္ စက္တင္ဘာလအထိ အႀကိမ္ႀကိမ္ က်င္းပခဲ့ရသည္။

ေျမာက္ကိုရီးယားက သူ၏ ႏ်ဴကလီးယားစီမံကိန္းကို ရပ္ဆိုင္း၍ NPT သို႔ ျပန္လည္၀င္ေရာက္ရန္ႏွင့္ ျပည္ပမွ ႏ်ဴကလီးယားထိန္းခ်ဳပ္ေစာင့္ၾကည့္သူမ်ားကို လက္ခံရန္ သေဘာတူခဲ့ၿပီး အျပန္အလွန္အေနျဖင့္  စားနပ္ရိကၡာႏွင့္ စြမ္းအင္အကူအညီမ်ားအျပင္ အေမရိကန္ႏွင့္ အခါအားေလ်ာ္စြာ ပံုမွန္ဆက္ဆံေရး ရရိွမႈကို ေျမာက္ကိုရီးယားအတြက္ အာမခံေပးရသည္။ ကိုရီးယားစစ္ပြဲကို တရား၀င္အဆံုးသတ္ေရးအတြက္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးစာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ရန္လည္း သေဘာတူ ထားခဲ့သည္။

သို႔ေသာ္ ေျမာက္ကိုရီးယားအတြက္ ေငြေၾကးခ၀ါခ်မႈ ျပဳလုပ္ေပးသည္ဟုဆိုကာ မကာအုိရိွ ဘဏ္တစ္ခုကို အေမရိကန္က ကန္႔သတ္ပိတ္ဆို႔မႈမ်ား ခ်မွတ္လိုက္သည့္အခါ၌ ေဆြးေႏြးမႈမ်ားမွာ အလ်င္အျမန္ တံု႔ဆိုင္းသြားခဲ့ရသည္။ ၂၀၀၆ ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလ တြင္ ေျမာက္ကိုရီးယားသည္ ပထမဆံုးႏ်ဴကလီးယား စမ္းသပ္မႈကို ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။

၂၀၀၇ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလတြင္ ေဆြးေႏြးပြဲ အသစ္ကို ျပန္လည္က်င္းပခဲ့ရာ၌ သေဘာတူညီခ်က္တစ္ရပ္ရရိွခဲ့ရာ ေျမာက္ကိုရီးယားက သူ၏ ႏ်ဴကလီးယားအစီအစဥ္ကို ရပ္ဆုိင္းေပးရန္ႏွင့္ အျပန္အလွန္အျဖစ္ သူ႔အား အကူအညီေပးရန္ႏွင့္ ေျမာက္ကိုရီးယား၏ ေငြမ်ား မကာအိုဘဏ္မွ ထုတ္ေပးရန္တို႔အတြက္ သေဘာတူခဲ့ၾကသည္။

အဆိုပါႏွစ္ အေႏွာင္းပိုင္းတြင္ ေျမာက္ကိုရီးယားသည္ ယံုျဗြန္းရိွ ႏ်ဴကလီးယားစက္႐ံုကို စတင္ပိတ္သိမ္းခဲ့ၿပီး အေမရိကန္ကြၽမ္းက်င္ပညာရွင္မ်ား ေစာင့္ၾကည့္ေနသည့္ ေအာက္၌ ေထာင္ႏွင့္ခ်ီေသာ ေလာင္စာေခ်ာင္းမ်ားကို ဖယ္ရွားခဲ့သည္။

၂၀၀၈ ခုႏွစ္တြင္ ေျမာက္ကိုရီးယားသည္ အေမရိကန္ထံသို႔ သူ၏ ႏ်ဴကလီးယား အစီအစဥ္ႏွင့္ပတ္သက္သည့္ မ်ားျပားေသာ အေသးစိတ္အခ်က္အလက္မ်ားကို လႊဲေျပာင္းေပးခဲ့ၿပီး ျပည္ပမီဒီယာမ်ားေရွ႕ေမွာက္၌ ယံုျဗြန္း အေအးခံေမွ်ာ္စင္ကို ေဖာက္ခြဲျပခဲ့သည္။  ဘုရွ္အစိုးရအဖြဲ႕က ပိတ္ဆို႔မႈမ်ားကို ေျဖေလွ်ာ့ခဲ့ၿပီး ေျမာက္ကိုရီးယားကို ႏိုင္ငံေတာ္က ေထာက္ပံ့ေသာ အၾကမ္းဖက္ႏုိင္ငံစာရင္းမွ ဖယ္ရွားေပးခဲ့သည္။

သို႔ေသာ္ ႏွစ္ဦးႏွစ္ဖက္သည္ လက္နက္ဖ်က္သိမ္းေရး အတည္ျပဳရန္ လုပ္ငန္းစဥ္မ်ား၌ သေဘာတူညီခ်က္မရဘဲ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္အကုန္တြင္ ေျမာက္ကိုရီးယားသည္ သူ၏ ႏ်ဴကလီးယား အစီအစဥ္ကို ျပန္လည္စတင္ခဲ့ၿပီး ႏ်ဴကလီးယားဆိုင္ရာၾကည့္႐ႈစစ္ေဆးသူမ်ားကို ျပည္၀င္ခြင့္ ပိတ္ပင္ခဲ့သည္။

ေျခာက္ႏုိင္ငံေဆြးေႏြးပြဲ၏ ေနာက္ဆံုး အေက်ာ့ကို ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလအတြင္း ၌ က်င္းပခဲ့ၿပီး ၂၀၀၉ ခုႏွစ္အတြင္း ေျမာက္ကိုရီးယားသည္ မ်ားစြာေသာ ဒံုးက်ည္စမ္းသပ္မႈမ်ားအျပင္ ဒုတိယေျမာက္ ႏ်ဴကလီးယားစမ္းသပ္မႈကို ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။

၂၀၁၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ေျမာက္ကိုရီးယားက အေမရိကန္ကြၽမ္းက်င္ပညာရွင္တစ္ဦးအား ယူေရနီယမ္ သန္႔စင္ေရးစက္႐ံုသစ္တစ္ခုႏွင့္ ယံုျဗြန္းရိွ Light-Water ဓာတ္ေပါင္းဖိုတို႔ကို ျပသခဲ့သည္။

 

■ ေန႔တြင္းခ်င္း သေဘာတူညီမႈ

၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၂၉ ရက္တြင္ ေၾကညာခဲ့ေသာ သေဘာတူညီခ်က္တစ္ရပ္အရ အိုဘားမားအစိုးရအဖြဲ႕က စဥ္ဆက္မျပတ္ စားနပ္ရိကၡာေထာက္ပံ့ေပးရန္ ကမ္းလွမ္းခဲ့ၿပီး အျပန္အလွန္အားျဖင့္ ေျမာက္ကိုရီးယားက ယူေရနီယမ္သန္႔စင္မႈႏွင့္ ဒံုးက်ည္ စမ္းသပ္မႈမ်ားကို ရပ္ဆိုင္းရန္ႏွင့္ ယံုျဗြန္းသို႔  ႏ်ဴကလီးယားစစ္ေဆးသူမ်ားကို ျပန္၀င္ခြင့္ျပဳရန္ သေဘာတူခဲ့သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ေျခာက္ ႏုိင္ငံ ေဆြးေႏြးပြဲ ျပန္လည္စတင္ခဲ့သည္။

၁၆ ရက္ၾကာၿပီးေနာက္ ေျမာက္ကိုရီးယားသည္ ၿဂိဳဟ္တုလႊတ္တင္ရန္ အစီအစဥ္မ်ားကို ေၾကညာခဲ့ၿပီး ဧၿပီလ၌ ေဆာင္ရြက္ခဲ့ေသာေၾကာင့္ သေဘာတူညီခ်က္မ်ား ပ်က္ျပယ္ခဲ့ရသည္။

June 11, 2018














Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.