<

ကေလးလုပ္သား ျပႆနာအတြက္ အေျဖမရွိေသးပါ

ရန္ကုန္ၿမိဳရွိ စားေသာက္ဆုိင္တစ္ခုတြင္ လုပ္ကိုင္ေနေသာ ကေလးငယ္မ်ားအား ေတြ႕ရစဥ္

အလုပ္သမားတန္းလ်ားတစ္ခုက ၁၀ ေပပတ္လည္ အခန္းက်ဥ္းထဲမွာ အသက္ ၁၃ ႏွစ္အရြယ္ ကေလးတစ္ေယာက္ လဲေလ်ာင္းေနပါတယ္။ ညာဘက္ေျခေထာက္မွာ ေက်ာက္ပတ္တီးစည္းထားၿပီး အခန္းထဲမွာ လဲေလ်ာင္းေနရေပမယ့္ သူ႔ရဲ႕မ်က္လံုးေတြက အိမ္ထရံေပါက္ကေန အျပင္ဘက္မွာ ေျပးလႊားေဆာ့ကစားေနတဲ့ သူနဲ႔ရြယ္တူ ကေလးေတြဆီ ေရာက္ေနပါတယ္။ သူ႔အေနနဲ႔ ေျခေထာက္မွာ ထိခိုက္ဒဏ္ရာရၿပီး အိပ္ရာထဲလဲေနတာ ႏွစ္လေက်ာ္ ၾကာေနၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။

ဘာေၾကာင့္ သူ႔ေျခေထာက္မွာ ဒဏ္ရာရခဲ့ပါသလဲ။ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္လေက်ာ္က ေတာင္ဒဂုံၿမိဳ႕နယ္ ေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းခြင္တစ္ခုမွာ အလုပ္လုပ္ေနခ်ိန္ မေတာ္တဆ ကြန္ကရစ္တုံးက သူ႔ေျခေထာက္ေပၚ ပိက်ခဲ့လို႔ ညာဘက္ေျခသလုံး႐ိုး က်ဳိးသြားတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

သူတို႔ မိသားစုက ဧရာ၀တီတိုင္း အဂၤပူၿမိဳ႕နယ္ဇာတိျဖစ္ၿပီး နယ္မွာ ေနထိုင္စားေသာက္ရတာ အဆင္မေျပတဲ့အတြက္ ရန္ကုန္ကိုတက္ အလုပ္လုပ္တာ ႏွစ္လေက်ာ္ပဲ ရွိပါေသးတယ္။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ ႀကီးျမင့္တဲ့ စား၀တ္ေနေရး အခက္အခဲေၾကာင့္ သူ႔အေဖနဲ႔ အစ္ကိုတို႔ရဲ႕ လုပ္အားခနဲ႔ မိသားစုငါးဦး စားေသာက္ေနရတာ အဆင္မေျပတဲ့အတြက္ အသက္ငယ္ငယ္နဲ႔ အလုပ္၀င္လုပ္ရာကေန အခုလို မေတာ္တဆျဖစ္ၿပီး ေျခေထာက္က်ဳိးသြားခဲ့တာပါ။

“ကြၽန္မတို႔မွာ စား၀တ္ေနေရး အခက္အခဲ ျဖစ္ေနတယ္။ ကေလးကလည္း ကြၽန္မတို႔မွာ မရွိတာသိတဲ့အတြက္ သူကိုယ္တိုင္ အလုပ္၀င္လုပ္တာ။ အလုပ္လုပ္တာ ႏွစ္ရက္ပဲ ရွိေသးတယ္။ အခုလိုျဖစ္တာပဲ။ တစ္ခါတေလ ကေလးက သူမ်ားေတြ သဲပုံေပၚ တက္ေဆာ့ေနတာျမင္ရင္ ငိုတယ္။ သူလည္း သြားခ်င္၊ ေဆာ့ခ်င္မွာေပါ့။ အိပ္ရာထဲ လဲေနတာလည္း ႏွစ္လေတာင္ေက်ာ္ၿပီေလ” လို႔ ေမာင္ေမာင္ (အမည္လြဲ) ရဲ႕မိခင္က ေျပာပါတယ္။

ေမာင္ေမာင္ဟာ မိသားစုထဲမွာ သားအလတ္ ျဖစ္ပါတယ္။ မိသားစု စီးပြားေရး အဆင္မေျပတာေၾကာင့္ စတုတၳတန္းနဲ႔ ေက်ာင္းထြက္ခဲ့ရၿပီး သူ႔အေဖနဲ႔ သူ႔အစ္ကိုတို႔ လုပ္ကိုင္ေနၾကတဲ့ ေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းခြင္ထဲမွာ မိသားစု စား၀တ္ေနေရးအတြက္ အလုပ္၀င္လုပ္ခဲ့တာပါ။ ေနာက္ၿပီး လသားအရြယ္ ကေလးတစ္ေယာက္ရွိတာေၾကာင့္ သူ႔မိခင္က အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္လည္း မိသားစုငါးေယာက္ရဲ႕ စား၀တ္ေနေရး ေျပလည္ေစဖို႔ လုပ္ငန္းခြင္ထဲကို ေမာင္ေမာင္တစ္ေယာက္ ငယ္ငယ္ရြယ္ရြယ္နဲ႔ ေက်ာင္းထြက္ၿပီး ေရာက္ခဲ့တာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမာင္ေမာင္တို႔မိသားစုေနတဲ့ အလုပ္သမားတန္းလ်ားက ရန္ကုန္ျမစ္ကမ္းေဘးက ကုမၸဏီတစ္ခုပိုင္တဲ့ ေနရာေလးမွာပါ။ အဲဒီမွာ အလုပ္သမားတန္းလ်ား ခုနစ္ခုရွိတယ္။ ဧရာ၀တီတိုင္းေဒသႀကီး၊ မေကြးတိုင္းေဒသႀကီး၊ စစ္ကိုင္းတိုင္းေဒသႀကီးစတဲ့ နယ္ေပါင္းစုံကေန အခက္အခဲ အမ်ဳိးမ်ဳိးေၾကာင့္ ရန္ကုန္ကိုတက္လာတဲ့ ေရႊ႕ေျပာင္းမိသားစုေတြ ေနထိုင္ၾကပါတယ္။

ကုမၸဏီကေပးထားတဲ့ အလုပ္သမားတန္းလ်ားမွာ ေနထိုင္ရင္း သူတို႔ေတြဟာ ေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းေတြမွာ ပန္းရန္၊ လူၾကမ္းစတဲ့ အလုပ္ေတြကို လုပ္ၾကပါတယ္။ ကုမၸဏီကေန မိသားစုရွိတဲ့ အလုပ္သမား တစ္ေယာက္အတြက္ အမိုး၊ အကာ၊ အခင္းပါတဲ့ ၁၀ ေပပတ္လည္ ေနရာေလးတစ္ကြက္ ေပးပါတယ္။ တစ္ခန္းနဲ႔ တစ္ခန္းၾကားမွာ ကတ္ထူစကၠဴ၊ ဆာလာအိတ္တို႔နဲ႔ ကာထားတာကို ေတြ႕ရပါတယ္။

တန္းလ်ားရဲ႕အမိုးက မိုးေရမလုံတဲ့အျပင္ ထရံကလည္း ေပါက္ျပဲေနသလို က်ဥ္းက်ပ္လွတဲ့ အခန္းေလးမွာေတာ့ ေမာင္ေမာင္တစ္ေယာက္ လူးလွိမ့္ရင္း၊ ထိုင္ရင္း၊ ထရံေပါက္ကေန အျပင္ကို ေငးေမာရင္းနဲ႔ သူ႔ရဲ႕ ေန႔စဥ္ဘ၀ကို ခက္ခဲစြာ ျဖတ္သန္းေနရပါတယ္။

ေမာင္ေမာင့္လုိ အသက္မျပည့္ေသးဘဲ အလုပ္လုပ္ေနရတဲ့ကေလးေတြ ကမၻာတစ္၀န္းမွာ ရွိပါတယ္။ ႐ုပ္ပိုင္း၊ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈကို ထိခိုက္ေစတဲ့ အလုပ္ေတြမွာ ႐ုန္းမထြက္ႏိုင္ဘဲ ေစခိုင္းခံရတဲ့ ကေလးသူငယ္ေတြ တစ္ကမၻာလုံးမွာ ၁၆၈ သန္း ေလာက္ရွိတဲ့အျပင္ ေဘးအႏၲရာယ္ရွိတဲ့လုပ္ငန္းေတြမွာ လုပ္ေနရတဲ့ ကေလးက ၈၅ သန္းေလာက္ရွိတယ္လုိ႔ ILO ရဲ႕ စစ္တမ္းေတြအရ သိရပါတယ္။

ကေလးသူငယ္ေတြကို လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အျမတ္ထုတ္တာေတြ၊ ကြၽန္အျဖစ္ ခိုင္းေစတာေတြ၊ လူကုန္ကူးတာေတြရွိတဲ့အျပင္ လက္နက္ကိုင္ ပဋိပကၡေတြၾကားမွာ အဆိုးရြားဆုံးပုံစံေတြနဲ႔ ခိုင္းေစျခင္း ခံေနရတာေတြ ရွိတယ္လုိ႔ ILO ရဲ႕ စစ္တမ္းမွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း အသက္ငါးႏွစ္ကေန ၁၇ ႏွစ္အထိ ကေလးဦးေရ ၁၂ သန္းေက်ာ္ရွိတဲ့အနက္ အႏၲရာယ္ရွိတဲ့ လုပ္ငန္းေတြမွာ အလုပ္လုပ္ေနရတဲ့ ကေလးလုပ္သား ေျခာက္သိန္းရွစ္ေထာင္ရွိတယ္လို႔ အလုပ္သမား ညႊန္ၾကားေရးဦးစီးဌာနက ထုတ္ျပန္တဲ့ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ ႏွစ္စဥ္ လုပ္သားအင္အားစစ္တမ္း ပထမသုံးလပတ္ အစီရင္ခံစာထဲမွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ ကေလးလုပ္သားအျဖစ္ ေစခိုင္းခံရတဲ့ကေလးအမ်ားစုက ေက်းလက္ေဒသေတြမွာေနတဲ့ ကေလးေတြျဖစ္ၿပီး စိုက္ပ်ဳိးေရးလုပ္ငန္းေတြနဲ႔ ေရလုပ္ငန္းေတြမွာ လုပ္ကိုင္ေနၾကရပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ကေလးလုပ္သားနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး တရား၀င္ အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္ မရွိေသးပါဘူး။ အလုပ္သမား၊ လူ၀င္မႈႀကီးၾကပ္ေရးႏွင့္ ျပည္သူ႔အင္အား၀န္ႀကီးဌာနက အသက္ ၁၄ ႏွစ္ကေန ၁၈ ႏွစ္အထိကို ကေလးလုပ္သားလုိ႔ သတ္မွတ္ျခင္းမရွိဘဲ အလုပ္လုပ္ႏိုင္တဲ့ အသက္အရြယ္ရွိတဲ့ကေလး (Working Children) လို႔ သတ္မွတ္ထားပါတယ္။ အသက္ ၁၄ ႏွစ္ကေန ၁၆ ႏွစ္အထိ ကေလးေတြ အလုပ္လုပ္ခ်င္တယ္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္ခြင့္ျပဳခ်က္နဲ႔ တစ္ရက္ေလးနာရီ လုပ္လုိ႔ရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ညေန ၆ နာရီကေန မနက္ ၆ နာရီအတြင္းမွာ လုပ္လုိ႔မရပါဘူး။ အသက္ ၁၆ ႏွစ္ကေန ၁၈ ႏွစ္အထိ ကေလးေတြအေနနဲ႔ ဆရာ၀န္ရဲ႕ ေဆးစာေထာက္ခံခ်က္ရွိမယ္ဆိုရင္ လူႀကီးအလုပ္ေတြမွာ လုပ္လို႔ရတယ္လုိ႔ သိရပါတယ္။ အသက္ ၁၄ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးေတြကို ကေလးလုပ္သားလုိ႔ သတ္မွတ္ၿပီး အလုပ္လုပ္ခြင့္ မေပးထားပါဘူး။

ဒီလုိ ၁၄ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြကို ကေလးလုပ္သားအျဖစ္ အလုပ္လုပ္ခြင့္ မေပးထားေပမယ့္ မိသားစုစီးပြားေရး အဆင္မေျပမႈ၊ ၀င္ေငြနည္းပါးမႈ၊ ႏိုင္ငံဆင္းရဲမြဲေတမႈစတဲ့ အခက္အခဲမ်ဳိးစုံေၾကာင့္ ကေလးငယ္ေတြဟာ ပညာေရးတစ္ပိုင္းတစ္စနဲ႔ ေက်ာင္းထြက္ၿပီး အလုပ္လုပ္ေနရပါတယ္။

အထင္ရွားဆံုးကေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ လက္ဖက္ရည္ဆိုင္ေတြမွာ စားပြဲထိုး လုပ္ကိုင္ေနၾကတဲ့ ကေလးလုပ္သား အမ်ားအျပားကို ေတြ႕ရမွာပါ။ ဒါ့အျပင္ အိမ္ေဖာ္ အလုပ္ကိုလုပ္ေနရတဲ့ ကေလးေတြ၊ မီးပြိဳင့္နဲ႔ လမ္းဆုံလမ္းခြေတြမွာ ပန္းေရာင္း၊ ေဆးလိပ္ ကြမ္းယာနဲ႔ ေရသန္႔ဘူးေရာင္းေနတဲ့ ကေလးေတြ၊ အေသးစား အလတ္စား စက္မႈလက္မႈလုပ္ငန္းေတြမွာ အလုပ္လုပ္ေနတဲ့ ကေလးေတြက ေနရာေပါင္းစံုမွာ ရွိေနပါတယ္။

“သမီးက မုံရြာဇာတိ။ နယ္မွာ မိသားစုက စီးပြားေရးအဆင္မေျပလို႔ ရန္ကုန္တက္လာၿပီး လက္ဖက္ရည္ဆုိင္မွာ လာလုပ္တာ။ လက္ဖက္ရည္ဆိုင္ဆိုေတာ့ မနက္ပိုင္းလုပ္ရင္ ညေနပိုင္းနားရတယ္။ ညေနပိုင္း အလုပ္လုပ္ရင္ မနက္ပိုင္းနားရတယ္။ စလုပ္လုပ္ခ်င္း က်ပ္ငါးေသာင္းရတယ္။ အခု က်ပ္ရွစ္ေသာင္းရတယ္။ တစ္ခါတေလ နယ္ကိုျပန္ၿပီး ေက်ာင္းတက္ခ်င္တယ္။ မိဘနဲ႔ ျပန္ေနခ်င္တယ္။ ဒါေပမဲ့ အေဖနဲ႔အေမက ဆိုင္ပိုင္ရွင္ဆီက ပိုက္ဆံႀကိဳထုတ္ထားတဲ့အတြက္ မလုပ္ခ်င္ေပမယ့္လည္း လုပ္ေနရတယ္” လို႔ သာေကတၿမိဳ႕နယ္ လက္ဖက္ရည္ဆိုင္တစ္ခုမွာ အလုပ္လုပ္ေနတဲ့ မျပည့္ျပည့္ (အမည္လႊဲ) က ေျပာပါတယ္။

မိသားစုစီးပြားေရး အဆင္မေျပတဲ့အတြက္ မိဘေတြက အသက္ ၁၂ ႏွစ္အရြယ္ သူ႔ကိုေက်ာင္းထုတ္ၿပီး ကေလးလုပ္သားအျဖစ္ ခိုင္းေစခဲ့တာျဖစ္တယ္လို႔ သိရပါတယ္။

မိဘေတြအေနနဲ႔ လက္ဖက္ရည္ဆိုင္ လုပ္ငန္းနဲ႔ အိမ္ေဖာ္လုပ္ငန္းေတြဆီ သူတို႔ကေလးေတြကို လုပ္ကိုင္ေစရာမွာ ဆိုင္ရွင္နဲ႔ အိမ္ရွင္ေတြဆီကေန ေျခာက္လစာ၊ တစ္ႏွစ္စာမ်ိဳး လစာႀကိဳထုတ္တာေတြ ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ကေလးေတြက မိဘေတြ ႀကိဳထုတ္ထားတဲ့ လစာမျပည့္မခ်င္း အလုပ္လုပ္ေနရၿပီး ျပည့္တဲ့အခါမွာလည္း မိဘေတြက လစာကိုထပ္ၿပီး ႀကိဳထုတ္ေနတာေတြရွိတဲ့အတြက္ အဲဒီလုပ္ငန္းေတြမွာ ကေလးေတြက သံသရာလည္ေနရပါတယ္။

မိဘေတြ ကိုယ္တိုင္က ကေလးေတြကို ခိုင္းေစမႈေတြ ရွိေနတဲ့အတြက္ အစိုးရအေနနဲ႔ အသက္ ၁၄ ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြကို လုပ္ငန္းခြင္ေတြထဲကေန ဖယ္ရွားႏိုင္ဖို႔ ဦးစားေပးလုပ္ငန္းေတြ လုပ္ေဆာင္ေနတယ္လုိ႔ အလုပ္သမား၀န္ႀကီးဌာနရဲ႕ တာ၀န္ရွိသူတစ္ဦးက ေျပာပါတယ္။

“ပညာသင္ယူရမယ့္ အသက္အရြယ္မွာရွိေနတဲ့ ကေလးေတြကို လုပ္ငန္းခြင္ထဲမွာ မရွိဖို႔အတြက္ ပထမဦးစားေပး ေဆာင္ရြက္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ အလုပ္လုပ္ႏိုင္တဲ့ အသက္အရြယ္ ၁၄ ႏွစ္ရဲ႕ေအာက္ပိုင္းကို ႏိုင္ငံတကာစံႏႈန္းအရေရာ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ႏိုင္ငံမွာ ျပ႒ာန္းထားတဲ့ ဥပေဒအရေရာ အလုပ္လုပ္ခြင့္မရွိပါဘူး။ ပထမက အလုပ္လုပ္ခြင့္ရွိတဲ့ Working Children ေတြကို အလုပ္ခြင္ထဲက ဖယ္ရွားႏိုင္ေရးကို ဦးစားေပး ေဆာင္ရြက္သြားမယ္။ ၿပီးမွ ၁၄ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးငယ္ေတြကို ဘယ္လုပ္ငန္းခြင္မွာမွ အလုပ္မလုပ္ဖုိ႔ အုပ္ထိန္းသူေရာ မိဘေတြကေရာ မခိုင္းဖို႔ ေဆာင္ရြက္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္” လို႔ အလုပ္႐ုံႏွင့္ အလုပ္သမားဥပေဒ စစ္ေဆးေရးဦးစီးဌာန ညႊန္ၾကားေရးမွဴးခ်ဳပ္ ဦးညြန္႔၀င္းက ေျပာပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ လုပ္ငန္းခြင္ေတြမွာ တစ္ပတ္ကို ၄၄ နာရီထက္ေက်ာ္ၿပီး အလုပ္လုပ္ေနရတဲ့ အသက္ ၁၄ ႏွစ္ကေန ၁၈ ႏွစ္ အတြင္းမွာရွိတဲ့ ကေလးအလုပ္သမားေတြနဲ႔ လူရြယ္အလုပ္သမားေတြဟာ အပူအေအးလြန္ကဲျခင္း၊ ဆူညံသံမ်ားျခင္း၊ အခိုးအေငြ႕၊ ဖုန္မႈန္႔မ်ားနဲ႔ ထိေတြ႕လုပ္ကိုင္ရျခင္း၊ အလံုပိတ္အခန္းနဲ႔ အျမင့္တက္လုပ္ကိုင္ေနရျခင္း၊ ေလးလံကုန္ပစၥည္းမ်ား သယ္ပိုးရျခင္း၊ က်န္းမာေရးနဲ႔ မညီညြတ္တဲ့ ပတ္၀န္းက်င္ အေနအထားမွာ လုပ္ကိုင္ရျခင္း၊ မေတာ္မတရားျပဳမႈနဲ႔ ေခါင္းပံုျဖတ္မႈမ်ားရွိတဲ့ ဒါမွမဟုတ္ ပညာသင္ယူခြင့္ကို ပိတ္ပင္တဲ့ လုပ္ငန္းခြင္ေတြမွာ လုပ္ကိုင္ေနၾကတဲ့ ကေလးအလုပ္သမားေတြကို အေလးထားဖို႔လိုတယ္လို႔ သူက ဆက္ေျပာပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ အသက္ ၁၄ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးအလုပ္သမားေတြကို ေတြ႕ရွိပါက သတင္းေပးၾကဖို႔ကိုလည္း လူမႈ၀န္ထမ္း၊ ကယ္ဆယ္ေရးႏွင့္ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရး ၀န္ႀကီးဌာနက ညႊန္ၾကားထားပါတယ္။

“က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ လုပ္ဖို႔ဆိုရင္ ကေလးလုပ္သားကို ေတြ႕တဲ့သူက သတင္းေပးရမယ္။ ကေလးက မိဘရွိရင္ မိဘဆီ ျပန္အပ္မယ္။ ပညာေရးကို ဆက္လုပ္ဖို႔အတြက္ ေက်ာင္းျပင္ပ ပညာေရးလိုမ်ဳိး ေဆာင္ရြက္ေပးရမယ္။ အဲဒါအားလံုးကို အခုေတာ့ အေသးစိတ္ မလုပ္ႏိုင္ေသးဘူး” လို႔ လူမႈ၀န္ထမ္း ဦးစီးဌာနမွ ဒုတိယညႊန္ၾကားေရးမွဴးခ်ဳပ္ ေဒၚ႐ူပါျမက ဆိုပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ လုပ္ငန္းခြင္ေတြမွာ အသက္ ၁၄ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးအလုပ္သမားေတြကို ေတြ႕ရွိပါက အလုပ္သမား၊ လူ၀င္မႈႀကီးၾကပ္ေရးႏွင့္ ျပည္သူ႔အင္အား၀န္ႀကီးဌာနကေန အလုပ္ရွင္ေတြကို ပထမဆံုးအေနနဲ႔ ပညာေပးျခင္း၊ သတိေပးျခင္းတို႔ ျပဳလုပ္မွာျဖစ္ၿပီး လိုက္နာျခင္းမရွိပါက အေရးယူသြားမယ္လို႔ သိရပါတယ္။

အစိုးရအေနနဲ႔ ကေလးလုပ္သားေတြ ပေပ်ာက္ဖုိ႔အတြက္ ILO My-PEC အစီအစဥ္ကို ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ ဇန္န၀ါရီ ၁ ရက္ကေန ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လကုန္အထိ ေဆာင္ရြက္ခဲ့တဲ့အျပင္ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္ ဇြန္အထိ ထပ္ၿပီးသက္တမ္းတိုး လုပ္ေဆာင္ေနတယ္လို႔လည္း သိရပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၅ ရက္မွာ ဒုတိယသမၼတဦးျမင့္ေဆြ ဥကၠ႒အျဖစ္ တာ၀န္ယူၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံ ကေလးအလုပ္သမားပေပ်ာက္ေရးဆိုင္ရာ အမ်ဳိးသားေကာ္မတီကို အဖြဲ႕၀င္ ၃၇ ဦးနဲ႔ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ၿပီး ကေလးလုပ္သားေတြ ပေပ်ာက္ဖုိ႔ လုပ္ငန္းတာ၀န္ရွစ္ခုနဲ႔ ေဆာင္ရြက္ေနပါတယ္။

အဲဒီလုပ္ငန္းစဥ္ရွစ္ခုကေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံ ကေလးအလုပ္သမား ပေပ်ာက္ေရးစီမံကိန္းအတြက္ အမ်ဳိးသားအဆင့္ လုပ္ငန္းစီမံခ်က္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ႏိုင္ဖို႔ လိုအပ္တဲ့ လုပ္ငန္းေကာ္မတီေတြ ဖြဲ႕စည္းျခင္း၊ စီမံကိန္း ရည္မွန္းခ်က္မ်ားကို ေဆာင္ရြက္ရာမွာ အေရးႀကီးတဲ့ လုပ္ငန္းမ်ားကို မူ၀ါဒခ်မွတ္ေပးျခင္း၊ အမိန္႔ေၾကာ္ျငာစာမ်ား ထုတ္ျပန္ျခင္း၊ ေကာ္မတီရဲ႕ လုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ားကို ျပန္လည္သံုးသပ္ျခင္း၊ လုပ္ငန္းေကာ္မတီေတြရဲ႕ ေဆာင္ရြက္ခ်က္ေတြအေပၚ ေျခာက္လတစ္ႀကိမ္ ျပန္လည္သံုးသပ္ၿပီး လိုအပ္သလို လမ္းညႊန္ျခင္း၊ သက္ဆိုင္ရာ၀န္ႀကီးဌာနမ်ား၊ တိုင္းေဒသႀကီး၊ ျပည္နယ္နဲ႔ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရေဒသ အစိုးရမ်ားအၾကား ေပါင္းစပ္ညိႇႏိႈင္း ေဆာင္ရြက္ဖို႔ ႀကီးၾကပ္ျခင္း၊ ကေလးအလုပ္သမား ပေပ်ာက္ေရးဆိုင္ရာ လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားအတြက္ ျပည္တြင္းျပည္ပမွ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္း၊ ျပည္ပအဖြဲ႕အစည္း၊ အလွဴရွင္မ်ား၊ ျပည္တြင္းအဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွ ထည္‌့၀င္လွဴဒါန္းတဲ့ ေငြေၾကး၊ ပစၥည္းဥစၥာနဲ႔ နည္းပညာမ်ားကို ထိန္းသိမ္းျခင္း၊ စီမံခန္႔ခြဲျခင္းနဲ႔ စီမံကိန္းရည္မွန္းခ်က္မ်ား အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္ရြက္မႈကို ျပည္ေထာင္စုအစိုးရအဖြဲ႕ထံ တစ္ႏွစ္ တစ္ႀကိမ္အစီရင္ခံ တင္ျပျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီလို ကေလးလုပ္သား ပေပ်ာက္ေရးေတြကို အစိုးရအေနနဲ႔ လုပ္ေနတာ ႏွစ္နဲ႔ခ်ီ ၾကာေနၿပီျဖစ္ေပမယ့္လည္း တိုးတက္မႈ ေႏွးေကြးေနသလို ကေလးလုပ္သား ဥပေဒေရးကိုလည္း ေရးဆြဲႏိုင္ျခင္းမရွိေသးဘူးလို႔ ျမန္မာႏိုင္ငံ စက္မႈလက္မႈႏွင့္ ၀န္ေဆာင္မႈလုပ္ငန္းေပါင္းစုံ အလုပ္သမားသမဂၢမ်ား အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ (MICS) အတြင္းေရးမွဴး ဦးသက္ႏွင္းေအာင္က ေျပာပါတယ္။

“ကေလးလုပ္သား ပေပ်ာက္ေရး လုပ္လာတာ ၂၀၁၂၊ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ကတည္းက ေတာက္ေလွ်ာက္လုပ္လာတာ။ ကေလးလုပ္သား ဘယ္ေလာက္ေလ်ာ့သြားၿပီလဲ။ အခုဟာက ေလ်ာ့ဖုိ႔မဟုတ္ဘူး။ ကေလးလုပ္သား ဘယ္ႏွေယာက္ေလ်ာ့ဖုိ႔ ဘာေတြလုပ္မလဲဆိုတဲ့ အဆင့္မွာပဲ လည္ေနတယ္လုိ႔ ကြၽန္ေတာ္ျမင္တယ္။ ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း ေျပာရရင္ ေရွ႕ဆက္တိုးေစခ်င္တယ္။ ကေလးလုပ္သားကိစၥ လုပ္တာကို ျပန္သုံးသပ္ပါ။ ဒီထက္ ပိုေကာင္းတဲ့ ရလဒ္ထြက္လာဖုိ႔ ကြၽန္ေတာ္ အျမဲတမ္း တိုက္တြန္းေလ့ရွိပါတယ္။ ကေလးလုပ္သားဥပေဒ မရွိဘူး။ ေနာက္တစ္ခုက စာရင္းမရွိဘူး။ အ႐ိုးသားဆုံးေျပာရရင္ အလုပ္သမား၀န္ႀကီးဌာနက သူတို႔မွာ လုံေလာက္တဲ့ Capacity မရွိဘူး။ သူတို႔ကိုယ္သူတို႔ Capacity ျဖည့္ႏိုင္ေအာင္ အခ်ိန္ယူခဲ့ရတာရွိတယ္။ ႏိုင္ငံတကာရဲ႕ အေတြ႕အၾကံဳ ယူေနတာေတြရွိတယ္။ ဒါေတြက အခ်ိန္ေတြ ၾကာေနတဲ့ အေနအထားေတြ” လုိ႔ ဦးသက္ႏွင္းေအာင္က ေျပာပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ၁၉၅၁ ခုႏွစ္ အလုပ္႐ုံအက္ဥပေဒနဲ႔ ၂၀၁၆ ခုႏွစ္ဆိုင္မ်ားႏွင့္ အလုပ္ဌာနမ်ားဥပေဒေတြမွာ ကေလးအလုပ္သမားေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ထည့္သြင္းျပ႒ာန္း ထားတာေတာ့ ရွိေပမယ့္ ကေလးလုပ္သား ဥပေဒကိုေတာ့ သီးသန္႔ျပ႒ာန္းထားတာ မရွိေသးပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္လည္း အႏၲရာယ္ရွိတဲ့ လုပ္ငန္းခြင္ေတြျဖစ္တဲ့ ေရလုပ္ငန္းေတြ၊ သတၱဳတြင္းလုပ္ငန္းေတြ၊ ေရနံတူးေဖာ္ေရး လုပ္ငန္းေတြ၊ ကမ္းနီးကမ္းေ၀း ငါးဖမ္းလုပ္ငန္းေတြမွာ ကေလးလုပ္သားေတြကို အကာအကြယ္ေပးမယ့္ ဥပေဒမရွိေသးတာေၾကာင့္ ကန္႔သတ္ခ်က္ေတြ ရွိေနတယ္လို႔ ျမန္မာႏိုင္ငံ ကေလးလုပ္သားပေပ်ာက္ေရးဆိုင္ရာ အမ်ဳိးသားေကာ္မတီရဲ႕ တြဲဖက္အတြင္းေရးမွဴး၊ အလုပ္႐ုံႏွင့္ အလုပ္သမားဥပေဒ စစ္ေဆးေရးဦးစီးဌာနညႊန္ၾကားေရးမွဴးခ်ဳပ္ ဦးညြန္႔၀င္းက ေျပာပါတယ္။

“အခုက ကေလးလုပ္သားပေပ်ာက္ဖုိ႔ အသိပညာေပး ေဆြးေႏြးတာပဲ ရွိေသးတယ္။ ကေလးလုပ္သားဆိုတဲ့ အဓိပၸာယ္က တိတိက်က်ဖြင့္ဖုိ႔ အခုခ်ိန္ထိမၿပီးေသးဘူး။ ၁၄ ႏွစ္ေအာက္ကေလးကိုေတာ့ အလုပ္လုပ္ခြင့္ မေပးထားဘူး။ အလုပ္သမား၀န္ႀကီးဌာနကေတြ႕တဲ့ ကေလးတိုင္းကို ေနရာတကာ သြားဖမ္းဆီးတာလုိ႔ လုပ္လုိ႔မရဘူး။ ၁၉၅၁ အလုပ္႐ုံမ်ားအက္ဥပေဒရွိတယ္။ ၂၀၁၆ ဆိုင္ခန္းနဲ႔ အလုပ္ဌာနမ်ား ဥပေဒရွိတယ္။ ဒီဥပေဒႏွစ္ခုမွာပဲ ရွိတဲ့ဟာကို စစ္ေဆးလုိ႔ရတယ္။ အေရးယူလုိ႔ရတယ္။ ပညာေပးလုိ႔ရတယ္။ ေရလုပ္ငန္းေတြ၊ သတၱဳတြင္းလုပ္ငန္းေတြ၊ ေရနံတူး ေဖာ္ေရးလုပ္ငန္းေတြ၊ ကမ္းနီးကမ္းေ၀း ငါးဖမ္းလုပ္ငန္းေတြ၊ အိမ္အကူလုပ္ငန္းေတြ၊ စိုက္ပ်ဳိးေရးလုပ္ငန္းေတြ၊ ႏွစ္ရွည္လုပ္ငန္းေတြ၊ ရာသီသီးႏွံလုပ္ငန္းေတြမွာ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဥပေဒမွမရွိတာ။ ဒါေတြကို သြားလုပ္လုိ႔ မရဘူး။ သြားလုပ္လုိ႔မရတဲ့ ကန္႔သတ္ခ်က္ေတြ ရွိပါတယ္” လုိ႔ ဦးညြန္႔၀င္းက ဆိုပါတယ္။

ဆက္လက္ၿပီး မိသားစုဆင္းရဲႏြမ္းပါးမႈနဲ႔ ပညာေရးနိမ့္ပါးမႈက ပညာသင္ၾကားရမယ့္ ကေလးေတြကို လုပ္ငန္းခြင္ထဲတြန္းပို႔ေနတဲ့ အဓိကအခ်က္ ႏွစ္ခ်က္ျဖစ္တယ္လို႔ သူက ဆိုပါတယ္။

“မိဘေတြ ၀င္ေငြနည္းပါးမႈေၾကာင့္ ကေလးေတြ ပညာသင္ၾကားဖုိ႔ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးသြားသလို ဆက္ၿပီးေတာ့ ပညာရည္နိမ့္က်တဲ့ ကေလးတစ္ေယာက္ဟာ အရြယ္ေရာက္လုိ႔ မိသားစုကိုဦးေဆာင္ရခ်ိန္မွာ ၀င္ေငြေကာင္းတဲ့ သိကၡာရွိတဲ့အလုပ္ကို လုပ္ကိုင္ခြင့္ရဖုိ႔ ခဲယဥ္းမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ ဆင္းရဲျခင္းနဲ႔ ကေလးအလုပ္သမားျပႆနာဟာ အစမွ အဆုံး၊ အဆုံးမွ အစ သံသရာလည္ေနမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကေလးအလုပ္သမား ေလ်ာ့နည္းပေပ်ာက္ေရး ေဆာင္ရြက္ရာမွာ ပညာရည္နိမ့္ပါးမႈနဲ႔ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးျခင္းဟာ အဓိက အေၾကာင္းရင္း ျဖစ္ပါတယ္” လို႔ ညႊန္ၾကားေရးမွဴးဦးညြန္႔၀င္းက ေျပာပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ အဆိုးရြားဆံုးပံုစံျဖင့္ ကေလးအလုပ္သမား ခိုင္းေစျခင္းဆိုင္ရာ သေဘာတူညီခ်က္ ILO Convention 182 ကို ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာ ၁၈ ရက္က လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့ၿပီး ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာ ၁ ရက္မွာ အေကာင္အထည္ေဖာ္မႈ အစီရင္ခံစာကို ILO ဆီ တင္သြင္းခဲ့ပါတယ္။ ဒီလို ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ကတည္းက အဆိုးရြားဆံုး ပံုစံျဖင့္ ကေလးအလုပ္သမား ခိုင္းေစျခင္းဆိုင္ရာ သေဘာတူညီခ်က္ကို ျမန္မာႏိုင္ငံ အေနနဲ႔ လက္မွတ္ေရးထိုးထားေပမယ့္လည္း အခ်ိန္ ေလးႏွစ္ေက်ာ္ၾကာတဲ့အထိ ကေလးအလုပ္သမားေတြဟာ လုပ္ငန္းခြင္ေတြမွာ အဆိုးရြားဆံုးပံုစံနဲ႔ ခိုင္းေစခံေနရဆဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီကိစၥနဲ႔ပတ္သက္လို႔ အလုပ္႐ုံႏွင့္ အလုပ္သမားဥပေဒ စစ္ေဆးေရးဦးစီးဌာနမွ ညႊန္ၾကားေရးမွဴးခ်ဳပ္ ဦးညြန္႔၀င္းက ကေလးအလုပ္သမားျပႆနာကို ေျဖရွင္းရာမွာ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံေတြအတြက္ ခက္ခဲၾကာရွည္စြာ ေဆာင္ရြက္ရမယ့္ လုပ္ငန္းစဥ္ျဖစ္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ဆင္းရဲႏြမ္းပါးတဲ့ မိသားစုေတြမွာ ကေလးလုပ္သားေတြက မိသားစုရဲ႕ ၀င္ေငြ တစ္စိတ္တစ္ပိုင္း၊ ဒါမွမဟုတ္ မိသားစု၀င္ေငြကို အဓိက ရွာေပးေနၾကသူေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ သူတို႔ကို လုပ္ငန္းခြင္ေတြမွာ အလုပ္လုပ္ခြင့္ကို ပိတ္ပင္လိုက္ပါက သူတို႔မိသားစု စား၀တ္ေနေရးကို ဘယ္လိုေျဖရွင္းေပးမလဲ ဆိုတာ အစိုးရက စဥ္းစားဖို႔လိုပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ အလုပ္သမား၊ လူ၀င္မႈႀကီးၾကပ္ေရးႏွင့္ ျပည္သူ႔အင္အား၀န္ႀကီးဌာနအျပင္ လူမႈ၀န္ထမ္းကယ္ဆယ္ေရးႏွင့္ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရး၀န္ႀကီးဌာန၊ စက္မႈ၀န္ႀကီးဌာန၊ ေဆာက္လုပ္ေရး၀န္ႀကီးဌာန၊ စိုက္ပ်ဳိေမြးျမဴေရးႏွင့္ ဆည္ေျမာင္း၀န္ႀကီးဌာနစတဲ့ ၀န္ႀကီးဌာနေတြကပါ ပူးေပါင္းပါ၀င္ၿပီး ကေလးလုပ္သားေတြအတြက္ အသက္ေမြး၀မ္းေက်ာင္းသင္တန္းေတြ ေပးဖုိ႔လိုတယ္လို႔ ကေလးအလုပ္သမားအေရး ေဆာင္ရြက္ေနသူေတြက ေထာက္ျပပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ သင့္ေတာ္တဲ့ အလုပ္အကိုင္ အခြင့္အလမ္း၊ ေဘးအႏၲရာယ္ကင္းရွင္းတဲ့ လုပ္ငန္းခြင္အျပင္ ခိုင္မာအားေကာင္းတဲ့ အလုပ္သမားေစ်းကြက္နဲ႔ ကေလးလုပ္သားေတြကို အကာအကြယ္ေပးတဲ့ဥပေဒ ခိုင္ခိုင္မာမာရွိမွသာ ကေလးအလုပ္သမား အျမစ္ျပတ္ ဖယ္ရွားဖို႔အတြက္ အေထာက္အပံ့ျဖစ္ေစႏိုင္မယ္လို႔ ကေလးအလုပ္သမားအေရး ေဆာင္ရြက္ေနသူေတြက ဆိုပါတယ္။

“လက္ရွိအခ်ိန္မွာေတာ့ အစိုးရရဲ႕ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြက အားရေက်နပ္စရာ မေကာင္းေသးပါဘူး။ ကေလးလုပ္သားျပႆနာအတြက္ ခိုင္မာတိက်တဲ့ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြ လိုအပ္ေနပါေသးတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ကေလးလုပ္သားျပႆနာက မုန္႔လုံးစကၠဴကပ္သလို ဂ်ာေအးသူ႔အေမ႐ိုက္ ျဖစ္ေနတာေပါ့။ ကြၽန္ေတာ္ေျပာခ်င္တာက ကေလးလုပ္သားျပႆနာကို တည္ဆဲဥပေဒကို လိုက္နာရင္ေတာင္မွ ကေလးေတြကို အကာအကြယ္ေပးလုိ႔ ရပါတယ္။ က်န္တဲ့ဟာက တိုင္းျပည္ကဖြံ႕ၿဖိဳးမွ လႊတ္ေတာ္နဲ႔ အစိုးရက အကာအကြယ္ေပးမွ ျဖစ္မယ္။ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၄ မွာ အလုပ္သမား အခြင့္အေရး ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ရမယ့္တာ၀န္ ႏိုင္ငံေတာ္မွာရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ လက္ေတြ႕မွာ ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္မႈ အားနည္းေနတယ္” လုိ႔ We Generation Network ရဲ႕ ဥပေဒအၾကံေပး၊ တရားလႊတ္ေတာ္ေရွ႕ေန ဦးေဌးက ေျပာပါတယ္။

June 17, 2018














Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.